Modern insanın günlük ritüelleri ile alışveriş mekânları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Tarihin her döneminde farklı şekillerde karşımıza çıkan alışveriş mekânlarının, toplumun günlük yaşamında önemli bir yeri olan kamusal alan olarak ele alındığı bu tezde, alışveriş mekânları mekânların hafızasını oluşturan ritüel kavramıyla birlikte değerlendirilmiştir. Modern zaman ritüellerini günümüz alışveriş mekânlarının perspektifinden incelemek ve mekânsal etkilerini anlamak amaçlanmıştır. Modern insan, hızla değişen bir dünyada, günlük yaşamını şekillendiren alışkanlıkları ve ritüelleri ile varlığını sürdürmektedir. Bu hızlı değişim ve dönüşümler, bireylerin yaşam tercihlerini şekillendirmekte büyük bir rol oynamaktadır. Bireylerin yalnızca yaşam tarzlarında değil, gündelik hayatın her alanında kendini gösteren değişimler, iç mekânlarda ve özellikle alışveriş mekânlarında belirgin farklar yaratmaya başlamıştır. Alışverişin toplumsal bir ritüel olarak nasıl evrildiğini etkileyen başlıca unsurlar arasında; dijitalleşme, çevrimiçi alışverişin yaygınlaşması, sosyal medyanın etkisi, zaman yönetimi ve büyük bir hızla gelişen teknoloji bulunmaktadır. Bireylerin alışveriş ritüelleri, alışveriş mekânlarının şekillenmesini sağlayan güçlü etkilerdir. Ritüeller, mekânın oluşumuna etki etmekle kalmaz, aynı zamanda mekânı dönüştürme gücüne de sahiptir. Günümüzde, alışveriş bireylerin sadece ihtiyaçlarını karşıladıkları bir eylem olmanın yanı sıra, aynı zamanda toplumsal, sosyal, kültürel ve deneyimsel bir eylem haline gelmiştir. Bu değişimin tetikleyicisi olarak fiziksel alışverişin çevrimiçi alışveriş ile içinde bulunduğu rekabeti gösterebiliriz. Dönemsel olarak birbirinin yerine geçen bu iki alışveriş kanalı arasındaki rekabet, alışveriş mekânlarının doğal bir şekilde gelişmesini sağlamıştır. Alışveriş mekânları ve özellikle AVM'ler, bireylerin sosyal etkileşimde bulunduğu, toplumsal ve kültürel bağlar kurduğu, yeni deneyimler yaşadığı ve sosyal medya platformları aracılığıyla paylaşımlar yapmak gibi sebeplerle de tercih ettiği mekânlar durumuna gelmiştir. Sosyal medya ve dijital etkileşimler, alışverişi bir tür toplumsal ritüele dönüştürmüştür. Alışverişin bir yaşam tarzı haline gelmesi, sosyal ve kültürel bir ifade sağlaması etkisi ile mağazalar çağı yakalamak için, çevirim içi alışveriş sağlayan alışveriş kanalları ile entegre olmuştur. Çok kanallı hibrit alışveriş yapıları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, toplumsal, kültürel ve teknolojik dönüşümlerin bireylerin alışveriş alışkanlıklarını ve ritüellerini nasıl dönüştürdüğü, modern insanın değişen ritüelleri ve alışveriş alışkanlıklarındaki dönüşümün alışveriş mekânlarındaki yansımaları ele alınmıştır. Bu bağlamda içerik analizi yöntemi kullanılarak alışveriş mekânlarındaki tasarımsal değişimler, veri toplama, kategorize etme, veri analizi ve mekânlarda ortaya çıkan sonuçların yorumlanması aşamaları ile çalışılmıştır. Nitel bir çalışma olup literatür taramasına ek olarak durum çalışması yöntemi (örnek olay tarama deseni) kullanılmıştır. Alışverişin dijital çağ ve teknolojinin etkisiyle nasıl dönüştüğü, tarihsel, kültürel ve sosyal anlamda nasıl bir ritüele haline geldiği ve günümüz alışveriş mekânlarının bütün bu değişimler karşısında tüketiciye sunduğu çözümler ve yenilikler incelenmiştir. Günümüz tüketim mekânlarının değişime olan reaksiyonu, toplumla ve teknoloji ile nasıl etkileşime girdiği ve bu dönüşümün gelecekte nasıl şekilleneceği üzerine kapsamlı bir bakış açısı sunulmuştur.