Endüstriyel tasarım eğitimi sürecinde yapay zekânın kullanımı ve öğrencilerin yaratıcılık, motivasyon ve zaman yönetimi becerileri üzerindeki etkisi

Abstract

Toplumların gelişim süreci sırasıyla; tarım, endüstri ve bilgi çağı olarak adlandırılır. Bilgi çağında, haberleşme teknolojilerinin gelişmesi ile değişim hız kazanmış, yaşamı tekrar şekillendirmiştir. Yaşanan bu gelişmeler; tasarım süreci modellerini etkilemiş, kullanılan yardımcı araçları da çeşitlendirmiştir. Bunlardan bazıları 2B ve 3B model çizimi, üretken tasarım ve yapay zekâ temelli araçlardır. Tasarım sürecinde bu araçların kullanımı ve sürece olan etkileri, yazında birçok çalışmaya konu olmuştur. Bu konularda ve tasarım süreciyle ilgili olan çalışmalarda, tasarım sürecinin katı kurallar tarafından oluşmadığı, aşamaların değişimli veya dönüşümlü olduğu görülmektedir. Ayrıca, tasarım sürecinde belirlenen probleme yönelik yeni ve yaratıcı fikir oluşturmak için analoji, çağrışım, mevcut örneklerin bakılması gibi yöntemlerin uygulanmasının önemi fark edilmektedir. Tez kapsamında da 2021 yılı ile daha da gelişerek kullanımı artan yapay zekâ temelli uygulamalarda metinden görsel oluşturabilme "Yapay zekânın, tasarım sürecinde kullanılmasının olumlu olumsuz etkileri nedir?" sorusunu doğurmuştur. Bu bağlamda tez çalışmasında, tasarım sürecinde, yapay zekânın yardımcı bir araç olarak kullanımının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Belirlenen amaç doğrultusunda doğruluğun fazla olması için hem nitel hem de nicel yöntemlerden oluşan çalıştay planlanmıştır. Planlanan çalıştayın örnekleminde deney ve kontrol gruplarından oluşan gönüllü 3. sınıf Endüstriyel Tasarımcı 6 öğrenciyle çalışılmıştır. 4 oturumdan oluşan bu çalıştayda, belirlenen markaların konsept kahve makinesi tasarımı istenmiştir. Çalıştayın öncesinde ve sonrasında tasarım süreçlerini kavrayabilmek için anket uygulanmış ve yapay zekâ tabanlı MidJourney uygulamasını kullanan deney grupları ile yarı yapılandırılmış görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmeler ve anketler AHP ve tematik analize tabii tutulmuş ve deney grubunun bilgisayar kayıtları izlenerek elde edilen verilerle çalıştay yorumlanmıştır. AHP analizinin uygulanması ile deney grubunun kontrol grubundan yaratıcılık, motivasyon, zaman yönetimini sağlama gibi kriterlerin 1.989≈2 kat fazla olduğu tespit edilmiştir. Tematik analizle de katılımcıların, estetik ve farklı bakış açıları kazandığı için MidJourney uygulamasını tasarım süreçlerinde kullanmak istediklerini, stres yönetimini sağlayabildiği görülmüştür. Aynı zamanda süreç zarfında yapay zekânın sundukları ve çalışma sistemi ile yapay zekâyı tasarım koçu gibi görmüşlerdir. Fakat olumlu yönleri dışında, uygulamanın ergonomi konusunda zayıf olduğu, örneğin kahve makinesinin tuşlarında veya ölçülerinde oransızlık olduğu yönde olumsuz yönleri öne sürülmüştür. Bu durum katılımcılarda; tasarım sürecini, tasarım kriterlerini henüz öğrenmeyen veya içselleştirmeyen öğrencileri olumsuz etkileyebileceğini düşündürmüştür. Ayrıca hızlıca biçim ve görünüm açısından estetik sonuçlara ulaşılabilmesi, öğrencileri hazıra alıştırıp düşünme becerilerini zayıflatarak tembelleştirebileceği ihtimaline varılmıştır. En nihayetinde etkilerinin ve çıktı kalitesinin, öğrenci profiline ve yaratıcılık düzeylerine göre değişiklik göstereceği anlaşılmıştır.