Büyükçekmece-Güzelce Hahallesi geleneksel dokusunun dönüşüm sürecinin incelenmesi; tarihi çöplüce çiftliği özelinde bir değerlendirme

Abstract

İstanbul'un kentleşme süreci, geçmişte tarım alanı olarak kullanılan arazilerin hızla yapılaşmaya açılmasıyla önemli bir dönüşüm geçirmiş olup, bu süreç tarım arazilerinin de kent dokusuna dahil edilmesine neden olmuştur. Kentleşmenin ivme kazanmasıyla birlikte kırsal alanlar hızla kentsel bölgelere dahil edilerek, geleneksel ve tarihî dokular üzerinde ciddi baskılar oluşmuştur. Artan nüfus ve bunun sonucunda genişleyen kent sınırları, kırsal bölgelerin bir anda kentsel alanlara dönüşmesine neden olmuş, bu da beraberinde kültürel ve tarihi mirasın korunmasıyla ilgili çeşitli sorunları ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda, uzun yıllar boyunca kırsal karakterini koruyan ve belirli bir tarihe sahip olan düşük yoğunluklu yerleşimler, kentleşmenin baskısı altında kültürel varlıklarını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Güzelce Mahallesi, bahsedilen bu dönüşüm sürecinden doğrudan etkilenen yerleşimlerden biri olup, tarihi ve kültürel mirasının korunması açısından dikkatle ele alınması gereken bir bölgedir. Bu tez, Güzelce Mahallesi'nin sahip olduğu kültürel varlıkların belgelenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla hazırlanmıştır. Mahallenin günümüze ulaşan en eski kültürel varlığı, Osmanlı döneminden kalma ve İstanbul'un günümüze ulaşan son çiftliklerinden biri olan Çöplüce Çiftliği'dir. Bunun yanı sıra, mahallede geleneksel dokuyu yansıtan ve daha sonraki dönemlere tarihlenen yapılar da bulunmaktadır. Özellikle Çöplüce Çiftliği'nin belgelenmesi ve korunması, kent belleğinin devamlılığı açısından büyük önem taşımaktadır. Tezin birinci bölümünde problem tanımı yapılmış, araştırmanın amacı ve yöntemi detaylandırılmıştır. İkinci bölümde ise kent ve kır kavramları kuramsal bir çerçevede ele alınarak, bu konudaki uluslararası tüzükler, akademik makaleler, kitaplar ve tezler incelenmiş, literatür taraması sonucunda elde edilen veriler ışığında ayrıntılı bir değerlendirme sunulmuştur. Üçüncü bölümde, araştırmanın odağını oluşturan Büyükçekmece ilçesi ve Güzelce Mahallesi'ne odaklanılmış; mahallenin geleneksel mimari dokusunu yansıtan yapıların envanteri çıkarılmıştır. Bu süreçte, bölgenin xix zaman içindeki fiziksel dönüşümü hava fotoğrafları ve çeşitli haritalar üzerinden analiz edilerek değişim süreci ortaya konulmuştur. Tezin dördüncü bölümünde, Güzelce Mahallesi'nin en önemli tarihi yapılarından biri olan Çöplüce Çiftliği detaylı bir şekilde ele alınmış, yapının mimari özellikleri ve mevcut durumu belgelenmiş, rölöve çizimleri yapılmıştır. Beşinci ve son bölümde ise araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda genel bir değerlendirme yapılmış, kültürel mirasın korunması ve sürdürülebilirliğine yönelik öneriler sunulmuştur. Bu çalışma, kentleşme baskısı altında olan kırsal nitelikli bölgelerin kültürel ve tarihi mirasının belgelenmesi, korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Özellikle Güzelce Mahallesi özelinde yapılan bu araştırma, benzer dönüşüm süreçleri yaşayan diğer yerleşim alanlarına yönelik çalışmalar için de bir model teşkil edebilecek niteliktedir.