Türkiye'deki küçük ev pazarı: Tasarım ve üretici yaklaşımlarının değerlendirilmesi

Abstract

Türkiye'de, COVID19 pandemisi sürecinde 'Tiny House on Wheels (THOW)' olarak adlandırılan tekerlekli küçük evlerin bilinirliği, talep ve üretimi oluşmaya ve zaman içinde de üretim hacmi artmaya devam etmektedir. Tekerlekli küçük evler, yapı ruhsatı ve imarlı arsa gerektirmemesi, boyutları itibariyle inşasının geleneksel konuta göre çok daha az maliyetli olması ve kısa sürede imal edilmesi nedeniyle birincil ve ikincil konut ihtiyacını karşılamak konusunda ön plana çıkmaktadır. Küçük ev üretici firma sayısı her geçen gün artmasına rağmen, yönetmeliklerdeki belirsizlikler, yerel yönetimler tarafından uygulanan yaptırımlar, tasarım ve üretici yaklaşımını etkilemektedir. Küçük ev üretiminde aktif olarak yer alan üreticilerin; üretim, tasarım, teknoloji, gelişme davranışı yönetmelikler tarafından şekillendiği gibi, üretici ölçeğinde de farklı malzeme, teknoloji, tasarım çözümleri hatta ekolojik, pasif ve sürdürülebilir yaklaşımları görülebilmektedir. Üretici yaklaşımını kısmen tüketici talepleri etkilese de ulusal pazar içinde küçük ev tasarım, malzeme ve teknolojisi ağırlıklı olarak yurtdışından beslenmektedir. Bu nedenle ulusal pazar davranışının mevcut durum ve yakın gelecek potansiyellerinin belirlenmesi önemlidir. Bu durum malzeme-malzeme üretimi, sistem tasarımı, teknoloji, çözüm esnekliği, verimlilik, yakın gelecekte yaşam koşullarının esnek çözülebilirliği, çevre ile uyumluluk gibi birçok konuyu yakından ilgilendirmektedir. Çalışmanın amacı; yurtdışında özellikle Kuzey Amerika ve Avrupa'da halihazırda yaygın olarak tercih edilen küçük ev tipolojisinde malzeme, cephe sistemi ve iç mekân organizasyonu gibi tasarım kararlarının sosyal medya, dizi-film platformları, TV programları aracılığıyla Türkiye'deki artan kullanıcı ve üretici tercihlerini yönlendirdiği, ürünlerin tasarımında; yönetmelik, iklimsel, çevresel ve estetik açıdan üretici yaklaşımlarının ve yakın gelecek potansiyelinin belirlenmesidir. Birinci bölümde; problemin tanımı, çalışmanın amacı, kapsamı, yöntemi ve küçük evlerle ilgili yapılan literatür çalışmaları özetlenmiştir. İkinci bölümde; tekerlekli küçük evlerin tanımı, sınıflandırması, 18 yy.'dan itibaren ortaya çıkışı ve yakın geçmişe dayanan hareketin tarihçesi, ülkelere göre düzenlenmiş olan yönetmeliklerdeki yeri, yasal belirsizlikleri, bu evlere sahip olma motivasyonu, karşılaşılan zorluklar, çevresel etkileri, yapı stoğuna etkisi ve kullanım amacı araştırılmıştır. Üçüncü bölümde; yurtdışında üretilen farklı malzeme bileşenlerinden oluşan kabuk tasarımlarına sahip modeller araştırıldıktan sonra internet üzerinden web sayfaları aracılığıyla ulaşılan Türkiye'deki 48 küçük ev firma ve modelleri, üretim yeri, ölçüleri, tipolojisi, cephe rengi, taşıyıcı sistemi, iç ve dış cephe kaplama malzemesi, ısı ve su yalıtımı malzemesine göre incelenmiştir. Dördüncü bölümde; İstanbul Fuar Merkezinde gerçekleşen 'Tiny Home Show-Modüler, Mobil Prefabrik Ev ve Yapıları' fuarında firma yetkilileriyle sektörün durumu, firmaları hakkındaki bilgiler, ürünlerin tasarım ve üretim aşaması süreçlerini araştırmak için yapılan açık uçlu sorulardan oluşan anket çalışması sonucunda elde edilen bulgular, nitel veri analizi kapsamında, durum deseni yaklaşımıyla betimleme ve içerik analizi yöntemi kullanılarak, NVivo 15 yazılımı ile değerlendirilmiştir. Küçük ev hareketinde, üretici firma ürün ve anket analizi sonuçlarına göre öne çıkan konular; yaygınlaşmanın etkenleri, kullanıcı profili, sektörün durumu, iç mekân organizasyonu, malzeme seçim ve kullanım, yapısal sistem kararları, yapı malzemesi sektörüne etkiler, yönetmelikler, üretim teknolojisinin geleceği, araştırma-geliştirme yaklaşımları üzerine önemli veriler elde edilmiştir. Türkiye'de toplumun alım gücü, doğal afet ve ikincil konut ihtiyacından dolayı küçük evlerin üretimi ve kullanımının artma potansiyelinin yüksek olduğu, şehir ve bölge ölçeğinde daha fazla küçük ev yerleşim alanlarına ihtiyaç duyulduğu, güvenli, konforlu ve sağlıklı bir yaşam sunması için küçük ev hacmi göz önüne alınarak oluşturulmuş yapım standartlarını barındıran, altyapıya erişimi sağlayan, barınma amaçlı kullanımı mümkün kılan yasa ve yönetmeliklerin çıkarılması gerektiği tespit edilmiştir.