Tarihi kentlerde afete karşı direnç analizi: Süleymaniye Camii ve çevresi koruma alanı (İstanbul) örneği

Abstract

Tarihi kentler, içerisinde birden fazla tarihsel ve kültürel katmanı barındıran ve kentin en eski yerleşim dokusuna sahip olan yerlerdir. Tarihi ve kültürel katmanı barındıran söz konusu eski yerleşim dokusu genellikler kentlerin tarih merkezlerini oluşturmaktadır. Dolayısıyla kentlerin tarihi merkezleri, içerisinde somut ve somut olmayan birçok kültürel miras ögesini barındıran yerlerdir. Kültürel miras ögeleri, gelecek nesillere aktarılması gereken ögelerdir. Bu ögelerin korunarak gelecek nesillere aktarılması kent planlaması için önem taşımaktadır. Günümüzde tarihi kent merkezleri ve bu merkezlerde yer alan kültürel miras ögeleri hem insan kaynaklı hem de doğal nedenlerden ötürü ciddi tehditlerle karşılaşabilmektedir. Hızlı nüfus artışı, plansız kentleşme ve turizme yönelik ticari faaliyetlerin yoğunlaşması, bu alanlarda mekânsal ve işlevsel dönüşümlere yol açmakta ve tarihsel kimliği ve özgünlüğü tehdit etmektedir. Beşeri etkilerin yanı sıra, deprem, sel, taşkın ve heyelan gibi doğal afetler de özellikle eski yapı stokuna sahip olan bu alanlar için önemli bir tehdit unsuru oluşturmaktadır. Tarihi kent merkezlerinde bulunan yapılar, genellikle inşa edildikleri dönemin teknolojik olanakları ve döneme özgü dayanıklı malzemeler kullanılarak yapılmış olsa da zamanla yapısal dayanıklılıklarını yitirmekte ve çevresel etkiler karşısında daha savunmasız hale gelmektedir. Bununla birlikte, bu yapıların modern mühendislik standartlarına uygun tekniklerle inşa edilmemiş olması, onların doğal afetlere karşı dayanıklılık seviyesini düşürmekte ve özellikle depreme karşı risklerini artırmaktadır. Dolayısıyla, tarihi kent merkezlerinin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi için hem fiziksel müdahalelere hem de bu alanları tehdit eden risklerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu bağlamda, kültürel mirasın korunması ile afet risklerinin azaltılması arasında güçlü bir ilişki kurulması, bu alanların gelecekteki varlığının teminat altına alınması açısından elzemdir. Bu nedenle, bu tez çalışmasında, İstanbul'un Tarihi Yarımadasında konumlanan Süleymaniye bölgesinin sahip olduğu deprem tehlikesi, CBS analizlerine dayalı bir saha çalışması kapsamında incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Günümüzün en önemli tehlikelerinden biri olan afet konusunda Süleymaniye gibi kültürel miras açısından zengin bir bölgenin afetlere karşı sürdürülebilir olarak korunması önemli bir husustur. Afetlere karşı korumanın yanında kültürel miras ögelerinin de sürdürülebilir biçimde korunması, bölgenin sahip olduğu üstün evrensel değer için oldukça önemlidir. Araştırmanın en önemli bulgusu, hem Süleymaniye gibi kültürel miras ögesi bakımından zengin tarihi kent merkezlerinin hem de tarihi kent merkezlerinin sahip oldukları kültürel miras ögelerinin uygun stratejiler ile afetlere karşı direncinin arttırılabileceğidir. Özellikle tarihi çevrenin korunmasına yönelik hazırlanacak eylem planları, alan yönetim planları ile koruma amaçlı imar planlarının bir parçası olarak ele alınmalı ve kültürel miras ögelerinin korunması ve kullanılmasına yönelik stratejiler eylem planları aracılığı ile hayata geçirilmelidir. Buna göre miras koruma çalışmalarında, miras ögelerinin korunarak gelecek kuşaklara aktarılması için bir fırsatı oluşturacaktır.