Müze sergi mekanlarının oyunlaştırılmasına yönelik sergileme tasarım ilkeleri

Abstract

Çağdaş müzelerin pek çoğu ziyaretçilerine mesajlarını, sergileme mekânlarına hızla ilerleyen sürükleyici teknolojinin getirdiği yenilikleri de dahil ederek iletme çabası içindedir. Bu köklü kurumların kültürel miraslarını ziyaretçileriyle buluşturmayı kökten değiştiren yaklaşımları, eğitim ve eğlenceyi de işlevlerine dahil ettikleri yepyeni bir sergileme yöntemlerinin oluşmasına neden olmaktadır. Dünya genelinde değerlendirildiğinde bu yenilikçi kurumların sergilerinin içeriklerini ziyaretçileriyle buluşturmak için hem kişiselleştirilmiş hem de sosyalleşmelerine fırsatlar sunan eğitsel ve eğlenceli sunum yöntemlerini kullanmaya başladıkları görülmektedir. Bu nedenle sergileme mekânlarında ziyaretçilerine yaşamın içinden pek çok alanla ilgili ilham alabilecekleri, sorunların üstesinden gelebilmeleri için anlam üretebilecekleri çözüm yollarına ilgi çekici deneysel yöntemlerle başvurabilecekleri ortamların yaratılması da önem kazanmaktadır. Hikâyelerin oyunlaştırıldığı sergi mekânlarındaki her bir bileşenin tasarımı ve teknolojilerin bütüncül mekânın bir parçası olacak nitelikte temaya ya da sergi konusuna ilişkin olarak entegre edilmesi hem ilgi çekmeye hem de öğreticiliği artırmaya katkısı olan unsurlardır. Bu bağlamda müzelerin ziyaretçilerinin görsel ve işitsel öğeleri kullanarak serginin hikâyesini oyun aracılığı ile gerçekleştirmeleri önemli bir adımdır. Serginin ilgi çekici olabilmesi için oyunun hikâyesinin olması ya da hikâyenin oyunlaştırılarak sunulması gerekecektir. Katılımcının oyun ile sergiye dahil olabilmesi için heyecanla ve ilham alabileceği, öğrenme ve merak duygusunun gerçekleşebileceği sergi ortamının tasarlanması gerekmektedir. Amaç geleneksel sergileme yönteminden farklı olarak hikâye anlatımını, hikâyeyi destekleyen oyunlaştırma uygulamalarına teknoloji ile yeni bir boyut kazandırmak ve ziyaretçilerin sürükleyici, eğlenceli, öğretici bir ortamda meşgul olmalarını sağlayan müze sergi mekânları yaratmak olmalıdır. Ancak sadece teknolojilerin sergi mekânına dahil edilmesi ile bütünlüğün sağlanması yeterli olmayacaktır. Video, ses içerikli görsel-işitsel multimedyalar gibi etkileşimli unsurlar ile hikâyeyi ve oyunlaştırmayı destekleyen mekânın grafik, aydınlatma, renk gibi tüm bileşenlerinin birlikte tasarlanması ile oyunlaştırılmış sergileme mekânlarının oluşturulması gerekmektedir. Tüm tasarım öğeleri oyunlaştırılan mekâna yönelik serginin tonunu belirleyen özellikler içermelidir. Teknoloji çok fazla kullanılmadan etkileşimi anlamlı hale getirmek, sergileme mekânlarını oluşturan ve oyunlaştıran her bir unsurun içeriği destekleyecek özelliklerde tasarlanması ile gerçekleştirilebilir. Sergi ortamının oyunlaştırılarak ilgi çekici mekâna dönüşmesi için teknolojik cihazlara gerektiğinden fazla sayıda yer verilmesine gerek yoktur ve kullanılanlar ise hikâyeyi destekleyecek içeriğe ve temaya uygun form ve ilişkide tasarlanmalıdır. Aksi taktirde sergi içeriğine uyumlu olmayan ya da içerik ile ilişkilendirilmeyen cihazları kullanıma sunmak ziyaretçinin mekâna dahil olmasında ya da etkileşime girmesinde bir engel olarak görülebilir. Bu nedenle ziyaretçiyi oyuna çekecek ve hikâyenin teması ile ilişkilendirilmiş tasarımlarla sergi mekânının bütünsel olarak tasarlanması bir koşul olarak görülmelidir. Ziyaretçilerin davranışlarını ve öğrenmelerini etkileyen mobil araçların sadece sergi içeriklerinin geliştirilmesi amacıyla yerleştirilmesi, ilham verici sergileme mekânları tasarlamak için pek yeterli olmayacaktır. Davranış üzerinde değişiklik yaşatmasına, öğrenmeye olan ilginin artmasına ve motivasyonun istenilen seviyede kalmasına etki edecek unsurların, en önemlisi bütünsel olarak mekândaki anlatılmak istenilen hikâyenin oyun öğeleriyle bütünsel olarak tüm sergi ortamına yansıtılması gerekmektedir. Bu nedenle etkileşimin daha da artmasına neden olabilecek ya da etkileşimin düzeyini artırabilecek arayüz tasarımları dışında fiziki özelliklerinin bulundukları sergi ortamının özelliklerine ve malzemelerine bağlı olarak mekânın tümüyle entegre edilmesi gerektiği ve sergileme mekânının tüm bileşenlerinin oyunlaştırmaya uygun niteliklerde yerleştirilmesi için araştırmanın yapılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Oyun aracılığıyla sergi geliştirmek, müze sergileme mekânlarının çok farklı boyutlara erişmesi için önemli bir adımdır. Oyun deneyimini eğlenceli yapan ana unsur sergi mekânının tüm bileşenlerinin oyunun ve hikâyenin temasına uygun niteliklerde olmasıyla ilişkilidir. Akılda kalıcı sergileme mekân tasarımının olabilmesi için eğitici, eğlendirici, öğretici yönlerinin ortaya çıkarılacağı ve eserlerin ya da tarihteki olayların hikâyelerinin oyunlaştırılacağı ortamların kurgulanması gerekmektedir. Bu gereksinimle çalışma kapsamında öğrenmeyi kolaylaştıran, motivasyonu artıran anlamlı oyunlaştırmanın gerçekleşmesine etki eden sergileme mekân tasarımını oluşturan öğelerin tasarımının bütüne kattığı değerler incelenmiştir. Oyunlaştırılmış sergi mekânlarının iç mimari ilkelerine göre unsurlarının nasıl olması gerektiği evrensel bir reçete ile ifade edilmeye çalışılmıştır. Oyunlaştırma uygulamasının amacı yaşamla ilgili pek çok alanda sorunları çözmeye yardımcı olmaktır. Oyunlaştırma uygulamaları ile gelecekteki müzelerin sergileme mekânlarına yönelik pek çok farklı yeniliklerin dahil edilmesi mümkün olabilecektir. Amaç sadece eğlenceli deneyim sunmak değil aynı zamanda katılımcıların davranışlarında değişikliğe neden olabilecek faydalı deneyimler sunmak olmalıdır. Katılımcıların yorumlama ve öğrenme becerilerine katkı sağlayacak her bir teknoloji öğesinin ve tasarım bileşenlerinin tasarlanmasının ve mekânsal organizasyonlarının fiziki özelliklerinin oyunu desteklemesi önem kazanmaktadır. Çalışmada, araştırma yöntemi olarak yanıtlara ulaşabilmek ve mekân tasarım ilkelerini ortaya koyabilmek için uluslararası yazılı kaynaklardan, literatürden elde edilen bilgilerden, kütüphanelerden ve internet ortamındaki yazılı ve görsel belgelerden faydalanılmıştır. Araştırma ile elde edilen sonuçlar ve değerlendirmeler neticesinde ortaya konulan ilkelerin gelecekteki tüm müze türlerine ilham vermesi hedeflenmektedir.