Kazak destanlarında erkeklik algısı

Abstract

Destanlar sadece kahramanlık anlatıları değildir. Destanlar, bir milletin yaşam biçimini ayrıntılarıyla ortaya koyan sözlü kültürün ürünüdür. Destanlar, bir toplumun sosyal ve kültürel yapısını, toplumsal cinsiyet rollerini, aile hayatını, erkek- kadın ilişkisini, baba-eş ilişkisini, baba-kız çocuk ilişkisini, baba-erkek çocuk ilişkisini, toplumdaki ideal erkek fikrini ve ideal babanın rollerini geleneksel yapı içerisinde inceleme olanağı sağlar. Kazak destanları da Kazakların yaşam tarzını, kadın-erkek ilişkilerini, erkeğin toplumsal yapı içerisindeki konumunu, rollerini gelecek kuşaklara aktarır. Kazak Türkleri ataerkil toplum yapısına sahiptir. Kazak Türklerinin ataerkil toplum yapısı, Kalmuklarla ve Ruslarla mücadeleleri dolayısıyla erkek çocukların yaşamını doğrudan etkiler. Kazak Türklerinin destanlarında birtakım erkeklik tipleri bulunur. Bu tipler; kahraman, yiğit, idealleştiren erkek, güçsüz, ötekileştirilen erkek, sığınak olan erkek, yol gösteren erkek, evin direği olan erkek, babanın yerini alan erkek gibi tiplerdir. Bu tipler Kazak halkının ataerkil/ patriyarki yapısı hakkında bilgi verir ve bunların çözümlenmesi önem arz eder. Toplumsal cinsiyet içerisinde kadın ve erkek birbirinden ayrı düşünülemez. Çünkü kadın ve erkek birbirinin tamamlayıcısıdır. Ancak toplumsal cinsiyet çalışmaları incelendiğinde "kadın" konusunun ön plana çıkartıldığı "erkek" ve "erkeklik" konusunun ise ikinci plana atıldığı görülmektedir. Bu durumun en önemli sebepleri arasında erkek yazarların erkeği değil kadını anlatması ve erkekliğin sorgulanmayan bir tabu olarak algılanması, doğal kabul edilmesidir. Kadın çalışmalarının ataerkil tahakküm üzerinden yapılması da erkeklik çalışmalarını geciktirmiştir. Ancak erkekliğin değişmez bir tabu olduğu sorgulanmaya başlanmıştır. Bu sebeple kadın konulu çalışmalar gibi erkek-erkeklik, babalık algısı üzerindeki çalışmalar artırılmalıdır. Bu sebeplerle çalışmamızda "Disiplinler arası erkeklik çalışmalarından" yararlanarak Kazak destan kahramanlarının geleneksel yapı içerisinde erkeklikten babalığa geçiş evreleri, erkek çocuğun ve babanın destan içerisindeki konumu, "geleneksel babalık" tahlil edilmiştir. Halk bilimi ürününe toplumsal cinsiyet ve erkeklik kavramları ile teorik çerçeveden yaklaşılmıştır. Erkek ve baba rollerinin geleneksel, kültürel yapı içerisinde oluşturulduğu, toplumun erkek çocuklardan beklentileri, ideal erkek ve ötekileştirilen erkek tipleri Kazak destanlarıyla verilmiştir. Çalışma, halk bilimi alanında çok işlenmemiş olan erkeklik konusunu Kazak destanları üzerinden örneklemeyi amaçlamıştır.