İstanbul'daki Sinan dönemi medreselerinin revak düzenlerindeki biçim boyut ilişkisi

Abstract

Klasik Dönem Osmanlı Mimarisinin Baş Mimarı olan Mimar Sinan'ın bulunduğu dönemi ifade eden eserlerinin hepsinde ayrı bir incelik, zarafet ve yaratıcılık, imparatorluğun gücüne işaret eden bir anlayış olarak karşımıza çıkar. Böyle bir mimarın eserleri üzerine pek çok çalışma söz konusudur; ancak özellikle tez konusu medrese revaklarında oran çalışması ile ilgili olduğundan, bu konuyu içeren kaynaklar oldukça azdır. Kaynak taraması yapıldığında, medrese mimarisini anlatan eserlerden ziyade medreselerin işlevi ve işleyişi ile ilgili araştırmalara çok fazla rastlanmıştır. Dünyaca tanınmış bir mimarın eserleriyle ilgili oran araştırmalarının sınırlı sayıda olması, ilgili somut verilere ulaşılamamasıyla birlikte sayısal veriler hakkında bilgi edinmeyi zorlaştırmıştır. Bu duruma bağlı olarak da yapılan bu çalışma ile az sayıda olan ölçüm içerikli araştırmalara katkıda bulunulmak istenmiştir. Çalışmamızda birincil olarak İstanbul'daki Sinan Dönemi Medreselerine ait revak sistemlerinin ölçülmesi ve bu ölçülere uygun bir katalog çalışması yapılıp envanter niteliği oluşturularak, revak birimlerinin ölçüleriyle bir arada verilmesinin faydalı olabileceği düşünülmüştür. Medrese revakları arasında bir oran düzeninin varlığından bahsedebilmek amacıyla, alınan ölçüler doğrultusunda yapılara ait değerler birbiri ile oranlanmıştır. Tez çalışma konusu bağlamında İstanbul'daki Sinan Dönemi medrese revaklarında, biçim ve boyut ilişkisi göz önünde bulundurularak bir tür oran varlığının mevcudiyetine bakılmak istenmiştir. Bu durumda her bir medrese yapısı için, düşey taşıyıcılar önce kendi içlerinde oranlanmış daha sonra revak birimlerinde sütun, kubbe, kemer vb. mimari elemanların yükseklik ölçüleri ile kemer açıklığı, sütun aralığı vb. mimari ögelerin yatay ölçüleri birbiri arasında oranlanmıştır. Oranlamalar sonucu elde edilen sonuçlar tablolarda sayısal veri olarak tanımlanmıştır. Bu yatay ve düşey ölçülerin oranlanması sonucu oluşan kare, dikdörtgen gibi geometrik şekillerin incelenmesinin yanı sıra, küp formunu veren sayısal değerlere de rastlanmıştır. Küp form oluşumları da şablon olarak kullanılan şekiller üzerinde detaylı olarak gösterilmiştir. Ayrıca medrese revak ve avlularının kapladığı toplam alan tablolar içinde gösterilerek, 23 medresede de avlu ve revakların kapladığı toplam alanın kolaylıkla karşılaştırılması sağlanmıştır. Medrese revaklarından alınan ölçülerin oranlanmaları neticesinde, tez konusu olan medreselerin revak birimlerinden elde edilen oran değerlerinin tamamı önce aynı tablo içinde yer almış, daha sonra bu tabloda benzer ölçüye sahip olan medrese revakları belirlenerek bunlar aynı tablo içine alınmıştır. Tablolarda revaklardaki tüm yükseklik ölçülerinin birbirine oranı, ardından yatay ve düşey ölçülerin birbirine oranı (bunun sonucunda oluşan geometrik formlar) ve sütun, salt kemer ve salt kubbe yüksekliğinin toplam revak yüksekliği içindeki oranına göre sınıflandırma yapılmıştır. Revaklardan alınan ölçümler ve bu ölçümlerle yapılan oranlamalar neticesinde medrese revaklarını oluşturan mimari elemanlarda boyutsal olarak ayrı, geometrik biçimlerde ise ayrı bir oran düzenlemesinin olduğu görülmüştür.