Miras yönetimine yeniden bakış: Cezayir Kasbah'ında miras alan yönetiminin değerlendirilmesi ve yeni koruma ilkelerine doğru

Abstract

Tez, tarihsel katmanları zengin, sosyal açıdan canlı fakat yapısal olarak kırılgan bir Dünya Mirası kent çekirdeği olan Cezayir Kasbah'ının belge odaklı ve anıt merkezli "koruma" yaklaşımından, kanıt temelli ve topluluk merkezli bir "muhafaza" stratejisine nasıl dönüştürülebileceğini incelemektedir. Mirası statik bir ürün yerine yaşayan sosyo-mekânsal bir süreç olarak çerçeveleyen çalışma üç ilişkili soruyu ele alır: (i) Mevcut yönetim planı (PPSMVSS), Kasbah'ın Üstün Evrensel Değeri'ni (ÜED) ne ölçüde koruyabilmektedir? (ii) Gözlemlenen performans açıklarını hangi yönetişim, risk yönetimi ve katılım eksiklikleri açıklamaktadır? (iii) Floransa ve İstanbul'dan çıkarılan karşılaştırmalı dersler, nasıl revize edilmiş, adaptif bir muhafaza stratejisini besleyebilir? Çalışma, titizlikle test edilmiş, gösterge temelli bir değerlendirme matrisinin sistemik zayıflıkları ortaya çıkarabileceği ve yerel olarak kabul edilebilir, uygulanabilir çözümler üretebileceğini varsaymaktadır. Bu bağlamda karma yöntemli bir araştırma deseni ile (1) tarihsel-morfolojik ve kentsel doku analizleri, (2) politika metinlerinin sistematik içerik analizi ve (3) uzman ve akademisyen toplantıları üçgenleme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu kanıtlardan hareketle, UNESCO'nun Tarihi Kentsel Peyzaj Önerisi (2011), ICOMOS Miras Etki Değerlendirme Rehberi (2011) ve UNESCO Kültürel Miras Yönetimi Yetkinlik Çerçevesi (2021) sentezlenerek 15 göstergelik bir politika değerlendirme çerçevesi oluşturulmuştur. Üç örnek olay üzerinden yapılan güvenilirlik testlerinde, göstergeler arası uyum oranı %87 olup, κ > 0.80 ve Nunnally'nin α > 0.70 eşik değerlerini aşarak iç tutarlılık ve transfer edilebilirlik doğrulanmıştır. Değerlendirmede Kasbah; yönetişim entegrasyonu, afet hazırlığı ve topluluk katılımında en düşük puanları alırken, uzun süredir bir koruma "laboratuvarı" olarak görülen Floransa üst seviye kıyaslama, İstanbul ise orta düzey kontrol örneğini oluşturmuştur. PPSMVSS üzerine yapılan SWOT analizi sonucunda, tek pencereli yönetim modeli, risk katmanlı müdahale protokolleri, topluluk tarafından yönetilen bakım fonları ve CBS temelli ÜED nitelik haritalaması gibi on iki stratejik ilkeyi ve üç aşamalı bir eylem yol haritasını içeren sonuçlar elde edilmiştir. Araştırma, maddi dokunun yanı sıra maddi olmayan uygulamaları da açıkça tanıyan ve Yetkilendirilmiş Miras Söylemi eleştirilerine yanıt veren revize edilmiş ÜED bildirimiyle sonuçlanmaktadır. Sınırlı saha erişimi ve eşit olmayan sivil katılım gibi araştırma kısıtları ise alternatif veri toplama teknikleri ve yinelemeli uzman doğrulamalarıyla giderilmiştir. Genel olarak tez, koruma ve gelişim zorunlulukları arasında denge kuran tutarlı ve veri temelli bir model sunmakta, tekrarlanabilir bir değerlendirme aracı geliştirmekte ve UNESC'nun insan odaklı paradigma yaklaşımını Kuzey Afrika bağlamında uygulayarak teoriye katkıda bulunmaktadır.