Sinema fenerlerinin tasarımı, estetik ve teknik açıdan ülkeler arası bir karşılaştırma

Abstract

Bu çalışmanın amacı 19. yüzyılın sonlarından günümüze kadar geçen süreçte hareketli görüntülerin sergilendiği geçici ve kalıcı mekanlardan sinema salonlarına, sinema reklamcılığının 1990'lara kadar önemli bir görsel iletişim malzemesi olarak kullanılmış olan sinema fenerlerinin nasıl ortaya çıktığı, tasarımın yapısını, üretimlerinde kullanılan malzemelerinin ve tekniklerinin ne olduğununa dair soruları grafik tasarım bağlamında araştırarak; elde edilen veriler üzerinden tasarım yapısı, malzeme kullanımı ve üretim tekniklerinde farklı ülkeler söz konusu olduğunda bir değişimin olup olmadığını, oluyorsa nerelerde olduğunu araştırmaktır. Çalışmada hareketli görüntü makinelerinin icat edildiği ülkelerden biri olması, sinemacılığın endüstrileşme süreci bakımında önde gelen ülkeler arasında olması ve yıldız sisteminin geliştirildiği ülke olması nedeniyle A.B.D, Avrupa Sinemasının merkezi olması, Lumier Kardeşlerin sinemaskopu geliştirmesi ve tanıtması nedeniyle sinema tarihinde önemli bir yeri olan Fransa, Türkiye ile Osmanlı döneminden kalan tarihi bağları olması ve komşu bir örnek olarak Yunanistan, Asya kıtasının merkezinde yer alan en büyük film endüstrilerinden Bollywood ve Tamil gibi büyük sinema endüstrilerine sahip olan Hindistan, Uzak Doğu sinemasının merkezlerinden biri olan Japonya ve farklı sinema feneri uygulamalarıyla günümüzde ön plana çıkan Gana sinemalarında üretilmiş olan sinema fenerleri, Türkiye sineması ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tez çalışması beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm araştırma konusunun ne olduğu ve bu konunun seçilme nedenlerinin açıklandığı giriş bölümüdür. İkinci bölüm literatür taramasına ayrılmıştır. Araştırma sürecinde sinema fenerlerinin tarihsel köklerinin nereden geldiğine, ne olduğuna, çalışma kapsamına alınan ülkelerde kimler tarafından yapıldığına, görseldilin kullanımına, kullanılan malzemelere ve üretim tekniklerine yönelik literatür taraması yapılmıştır. "Yöntem" başlığında toplanan üçüncü bölümde çalışmaya ait verilerin nasıl toplandığı ve verilerin deşifre edilmesinde hangi yöntemlerin kullanıldığı ve sinema fenerlerinin günümüzde kullanılmayan bir mecra olması nedeniyle çalışmanın yapılabilmesi ile ilgili yaşanan zorluklardan bahsedilmiştir.Dördüncü bölümde ilk olarak açık hava reklamcılığı bağlamında sinema fenerlerinin tarihsel köklerine yer verilmiş, sinema fenerlerinin nasıl geliştiği ve ne olduğuna dair bulgular Amerika Birleşik Devletleri'nde sinemanın gelişimi ve sinema reklamcılığı konuları kapsamında analiz edilmiştir. Çalışmanın bu bölümünde ayrıca çalışmaya dahil edilen ülkeler ve Türkiye kapsamında sinemanın endüstrileşme döneminin başlarında sinemacılık faaliyetleri, sinema salonlarının ile izleyicinin yapısına yönelik bulgulara yer verilmiştir. Sinema fenerlerinin kimler tarafından yapıldığı, üretimde kullanılan görsel dil, malzeme ve üretim tekniklerinin ne olduklarına ait bulgulara da yer verilen bölümde konuya dair sorular; sinema feneri üretimi ile uğraşmış afiş ustaları/ressamlar/üreticiler, koleksiyonerler, konu hakkında uluslararası alanada sergi hazırlamış müze yetkilileri ve akademisyenlerin yapmış oldukları çalışmalar, vermiş oldukları röportajlar değerlendirilerek, kendileriyle röportaj yapılmış böylece konu hakkındaki detaylara ulaşılarak kapsamlı bir çerçeve oluşturulması hedeflenmiştir. Çalışmaya dair sonuçların değerlendirildiği beşinci bölümde, elde edilen bulgular tasarım, malzeme ve üretim teknikleri bakımından karşılaştırılmıştır.