Edirne'nin tarihi kent merkezinin kırılganlıklarının dayanıklılık ekseninde kent üzerinde oluşturduğu sosyal ve mekansal etkiler

Abstract

Bu çalışmanın amacı, kentlilerin günlük yaşamları bağlamında kentle kurduğu ilişki sırasında kente ve tarihi kent merkezine yükledikleri anlamları fenomenolojik yaklaşımla analiz ederek, kentin dayanıklılığının sosyal boyutunun kentin tarihi çevresinin korunmasıyla ilgisinin önemini ortaya koymaya çalışmaktır. Tarihi kent merkezleri mekansal ve sosyal sorunları birlikte yaşar. Edirne ve Tarihi Kent Merkezi'nin kırılganlıklarının kentli tarafından nasıl algılandığı, bu kırılganlıkların tarihi kent merkezi odağında mekânsal ve sosyal etkileri dayanıklılık kapsamında değerlendirilmiştir. Kentin, tarihi kimliğinin en önemli özelliği olması sebebiyle, kentsel dayanıklılık sosyal boyutuyla ele alınmıştır. Kentlerin hem toplumsal hem bireysel alanı içermesi, birlikte yaşamanın verdiği sonuçları da görmemizi sağlamaktadır. Bu sonuçların içinde; mekansal ve sosyal sorunlar birbiriyle bağlantılıdır. Yaşanmış bir geçmişi barındıran tarihi kent merkezleri somut ve soyut mirasın birlikteliğinin yaşandığı en önemli kent parçalarından biridir. UNESCO'nun Dünya Miras Listesi'nde bulunan Selimiye Cami ve Külliyesi, Tarihi Kent Merkezi'nin ve kent kimliğinin önemli unsurlarındandır. Tarihi kent merkezleri bulundukları coğrafyaya ve kendi sosyal yapılarına göre özgünlükleri olan kentsel yerleşim alanlarıdır. Günümüzün öngörülemez riskleri ve belirsizlikleri karşısında, Edirne Tarihi Kent Merkezi'nin korunabilmesi, yaşatılabilmesi, kendine özgü mekânsal ve sosyal özelliklerinin bilinmesi ile sağlanabilir. Edirne Tarihi Kent Merkezi kentsel yaşamın en yoğun görüldüğü yerdir. Kentte yaşayanların tarihi kent merkezi ile ilgili algıları, düşünceleri kentin sosyal dayanıklılığını sağlamada önemlidir. Yapılan çalışmada, kenti tarihi merkezi ile birlikte düşünürken insan ve mekan arasındaki ilişkiyi en iyi görmemizi sağlayacak fenomenolojik yaklaşımın bakış açısı kullanılacaktır. Edirne ve Tarihi Kent Merkezi ile ilgili yapılan anket ve görüşmelerin analizleri, kentin kırılganlık taşıyan ve dayanıklılık sağlayan özellikleri ile ilgili önemli bilgileri araştırmada bize sağlamıştır. Edirne Tarihi Kent Merkezi'nde, kentin sosyal dayanıklılığı için elde edilen bilgiler, kent planlama politikalarında yararlanılabilecek önemli ve etkili verilerdir. Bir kentin devamlılığı ve sürekliliği için önce varlığını sürdürmesi gerekmektedir. Edirne Tarihi Kent Merkezi'ni etkileyen kırılganlıkların dayanıklılığına dair özelliklerin kentli algısındaki yeri, sorunların çözümüne katkısı ve kentin sosyal dayanıklılığının önemi çalışmada araştırılmıştır. Kentin sosyal dayanıklılığını sağlamada, insanın kentsel pratiklerinin özünü anlamada nitel yöntemle kentlinin algısı tespit edilirken, kentin mekansal, ekonomik ve çevresel gelişim sürecinde neler yaşadığı da birlikte değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Edirne Tarihi Kent Merkezi'ni mekânsal ve sosyal boyutlarıyla bilmek için Merkez İlçe'de yaşayanların kentsel pratiklerle deneyimlemelerinin özünün anlaşılması istenmektedir. Nitel bir araştırma yöntemi olan fenomonolojik yaklaşımla, yapılan anket ve görüşmelerle elde edilen veriler, içeriklerine göre analiz edilmiştir. Mekansal ve sosyal boyutu içeren, ana temalarıyla analiz edilen verilerden çıkan sonuçlar, Edirne Tarihi Kent Merkeziyle ilgili sorunların çözümünde ve uygulamada neler yapılacağı ile ilgili değerlendirmelere ulaşmamızı sağlamıştır. Giriş bölümünde çalışmanın amacı, önemi, kapsamı, yöntemi, fenomonolojik yaklaşımın konuyla ilgisini içeren açıklamalarda bulunulmuştur. Kuramsal kısımda, kentsel kırılganlık, sürdürülebilirlik, dayanıklılık ve tarihi kent merkezinin kentsel dayanıklılığın tüm boyutlarıyla ilişkisi kurulmuştur. Çalışma alanımızın Edirne Tarihi Kent Merkezi olması, ana kimlik özelliklerinin "tarih ve kültür" olmasını, kentin dayanıklılık özelliklerinin sosyal yanını belirgin hale getirmiştir. 3. bölümde Edirne ve Tarihi Kent Merkezi için kentin sosyal dayanıklılık kriterleri araştırılmıştır. Edirne Merkez İlçe'nin ve tarihi kent merkezinin mekansal ve sosyal verileri incelenmiştir. Edirne'nin mekânsal gelişimi ve planlar incelenerek, nitel verinin mekanla ilişkisi değerlendirilmiştir. Sonuç bölümünde Edirne Tarihi Kent Merkezi için belirlenen kentin sosyal dayanıklılık kriterlerinin, yapılan anket ve görüşme sonuçlarıyla ilişkisi kurulmuştur. Kentin sosyal dayanıklılığını sağlamak için yapılan anket ve görüşmelerin sonucunda kentin ve kentte yaşayanların bir potansiyelinin olduğu, kurumlar tarafından çalışmalar yapıldığı fakat bu potansiyelin değerlendirilmesi için, mevcut imkanların daha etkin ve etkili kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Kentin kamusal politikaları, Koruma Amaçlı İmar Planları tüm aktörlerin katılımını sağlayacak süreçleri içerebilir. Kent politikalarından sorumlu kamu ya da özel kurum ve kuruluşların daha etkili olabilmesi için, merkezi ve yerel yönetimle diğer dayanışma ağları, Edirne Tarihi Kent Merkezi sosyal dayanıklılık politikalarını gözardı etmemelidir. Yasal olarak görev ve sorumluluklarının belirlenmesi, denetlenmesi, kurumların birbiriyle organize bir biçimde faaliyet göstermesiyle sağlanabilir. Tarihi kent merkezleri için, kentsel kamu politikalarının, günün koşullarına uygun, kentin sosyal dayanıklılığını da içeren ve önem veren bir yaklaşımı olmalıdır. Tüm ölçeklerdeki kentsel plan politikalarında, Koruma Amaçlı İmar planlarında, kentin sosyal dayanıklılığına gereken önemin verilmesi kırılganlıkları azaltacaktır. Tarihi kent merkezlerinin dayanıklılığında, mekansal/fiziksel dayanıklılık özellikleri kadar, kentin sosyal dayanıklılık özelliklerinin sağlanması önemlidir.