Doğal aydınlatmanın nitelik ve nicelik bağlamında çağdaş işlevli tarihi medrese yapılarında incelenmesi

Abstract

Güneşin bilinen en eski ışık bölgelerinde ve güneş sıcaklıklarından yararlanarak yapılan aydınlatmaya doğal aydınlatma denir. Doğal aydınlatma, ilk basit yapı formlarından günümüzün karmaşık yapılarına kadar, tarih boyunca mimarinin önemli bir girişi olmuştur. Yapının tasarlayıcısı bu girdiye göre şekillendirilmiş, belli büyüklüktekilerle gün ışığını iç mekanda barındırmakta veya yapıyı gün ışığına kapatmıştır. Yapay aydınlatmanın geleceği kadar teknolojik olmayan çağlarda, doğal aydınlatma, sunulan ana bilgilerden biri olmuştur. Gün ışığının yapısı ile olan ilişkisi, yayınlanma özellikleri ile doğrudan erişilebilir, aynı zamanda mimari mekanın atmosferi ve dağıtımları ile doğrudan bağlantılarda bir değildir. Her fonksiyonun görünümü farklı ve yapı koşulları sağlanacak şekilde tasarlanmalıdır. Özellikle güçsal değeri olan tarihi yapılarda, gün ışığının yapısının alınış biçimi, performansı ve kimliği ile bütünleşmektedir. Anıtsal yapıların sürdürülebilirliği ve kültürel süreklilik için, yapıyı kullanıcı ile buluşturması ve çağdaş yaşamın bir parçası haline gelmesi gerekmektedir. Bunun için yapısal olarak çağdaş bir işlev sunmak, günlük hayatta kullanılan bir yer haline getirmek bir seçenek olmuştur. Tarihi yapılara çağdaş sistemler verilirken kolon, kiriş, duvar, sıra döşeme vb gibi katı genişleme yanı, gün ışığı gibi yumuşak mevsimlerde özgünlüğünün korunmasına ve mekanın sahip olduğu sıcaklıkların taşınmasına olanak sağlar. Bu yüksek lisans tezinde tarihi yapılarda gün ışın kullanımı Osmanlı Klasik Dönem medreseleri özelinde. Çağdaş sistemlerin sunduğu mekanların aydınlatma ihtiyaçları, atmosfer ve kimlik arayışlarının farklı olması için gün ışığı kullanımlarının ve aydınlatma tasarımlarının yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir. Özgün sağlığı kaybetmiş ve farklı kullanımlara yönelik medrese yapıları için durum aynıdır; Hem kullanıcı konforu hem de kimlik ve atmosfer açısından gün ışığı kullanımı yeniden gözden geçirilmelidir. Bu inceleme sırasında kapsamı daraltmak için Mimar Sinan'ın eserlerinin ön planı alınmış ve tarihi yarımadada inşa edilen dört adet eser alan üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Sinan dönemi klasik dönem olarak anılmakta ve Osmanlı mimarisi için bir dönüm noktasıdır. Mimar Sinan kendinden önceki medrese tipolojilerinin birçoğunu eserlerinde yeniden yorumlayarak kullanmıştır ve çeşitli tiplerde arazilerde tasarımları vardır. Sinan plan güncellemesi olarak da çok çeşitli ve özgün yapılar inşa etmiştir. Sinan bu yapıların tasarımında gün ışığı da dahil olmak üzere birçok girdiyi bir arada düşünerek hareket etmiş, bunun sonucunda dünya edebiyatına geçmiş önemli eserler bırakmıştır.