Saraybosna ve Amasya örnekleri üzerinden Osmanlı dönemi Anadolu ve Rumeli şehirciliği

Abstract

Saraybosna'nın Osmanlılar tarafından 1463'te fethedilmesinden sonraki şehirleşme süreci iki kısımda ele alınmıştır: Bunlardan ilki; şehri ikiye ayıran Miljacka Nehri'nin güneyindeki bölgede İsa Bey tarafından gerçekleştirilen imar faaliyetleri, diğeri ise nehrin diğer yakasında bulunan ve günümüzde 'Başçarşı' olarak adlandırılan bölgenin Gazi Hüsrev Bey tarafından yaptırılan külliyeyle şehrin çekirdeğinin oluşturulmasıdır. Amasya, farklı kültürlere mensup devletlere ev sahipliği yapmış olmasının bir getirisi olarak fazla sayıda yapım etkinliğine şahit olmuş bir yerleşim yeridir. Türklerin bölgeyi keşfetmelerinden önce Pagan ve Hristiyan kültür izlerini taşıyan yapılarla kentin fiziksel görünümü belirlenmiş ardından 14. yy.'da fetihle birlikte kısa süre içerisinde Türk-İslam kimliğine dönüştürülmüştür. İlk olarak Amasya ve Saraybosna'nın topografik benzerliğiyle yakınlık kurulsa da asıl vurgulanması gereken ortak nokta; her iki kentin de yaklaşık yüzyıl boyunca devam eden mimari etkinlikleridir. Öncesinde Osmanlı kenti görünümünde olan Amasya ile kasaba statüsünde olan Saraybosna'nın imar süreci aynı hızla başlamış, bu sürecin bitiminde seçilen kentlerin görünümleri birbirlerine benzer olmuştur. Bu çalışma, Saraybosna ve Amasya kentlerini Osmanlı şehircilik kapsamında inceleyerek Anadolu ve Rumeli şehirciliği hakkında bir fikir sunmaktadır. Saraybosna ve Amasya'nın kentleşme sürecinin açıklanması adına 15. ve 16. yüzyıllarda kent çekirdeğini oluşturan bölgede inşa edilen ve günümüze gelen tüm yapılar üzerinden değerlendirme yapılarak genel çerçevenin verilmesi sağlanmaya çalışılmıştır.