İstanbul’da eski bir gecekondu mahallesinin siyasal ve toplumsal dönüşüm dinamikleri : Gazi Mahallesi örneği (1970-2002)

Abstract

Türkiye'de 1950'li yıllardan itibaren artan göç ve toplumsal hareketlilik, kent çeperlerinde düzensiz ve plansız yerleşim alanlarının çoğalmasına yol açmıştır. Bu bölgeler kentsel eşitsizliğin ve siyasal, toplumsal, kültürel gerilimlerin alanları olarak günümüze kadar gelişimini sürdürmüştür. Kente gelen topluluklar siyasal, kültürel, etnik ve dinsel aidiyetleriyle birlikte bu yeni yaşam alanlarında tutunmaya çalışmışlardır. Bu toplumsal ilişkilerin yeniden düzenlendiği ve yeni kimliklerin de ortaya çıkmasına zemin hazırlayan bir olgu olarak gecekonduların tartışılmasını sağlamıştır. Türkiye'nin gecekondu hareketliliğinde bir kesit olarak karşımıza çıkan Gazi Mahallesi, hem İstanbul içinden hem de Türkiye'nin bazı bölgelerinden aldığı göçle oluşmuş gecekondu mahallesi örneklerinden birisidir. Mahallenin kuruluşundan itibaren gecekondu hareketliliğine dâhil olan ve zaman zaman yerel yönetimlerle yaşanan gerilimler, mahallenin siyasallaşma evresinde önemli bir kesit olarak karşımıza çıkarken, asıl kırılma dönemi olarak 1990'lı yıllarda yaşanmıştır. Bu dönemde Kürt illerinde yaşanan çatışmalar ve köylerin zorla boşaltılması sonrası yaşanan batı illerine göç ile gecekondu mahallelerinde yoğunlaşan sol hareketlerinin yükselişi, Gazi Mahallesi'nin siyasal yelpazesinde dönüşümlere yol açmıştır. Ayrıca 12-13 Mart 1995'te yaşanan katliam, mahallenin siyasallaşma ve toplumsal dönüşüm bağlamında önemli bir olgudur. Bu olay hem mahallenin hem de ülkenin siyasal ve toplumsal hafızasında yer edinmiştir. Bu tez çalışmasında mahallenin 1970-2002 yılları arasındaki dönemi ekonomi, siyasal, toplumsal ve kentsel vb. boyutlarıyla ele alınmaktadır.