Deniz tarihimizin sembol gemilerinden Mahmudiye

Abstract

Dünya deniz tarihinde kürek gücüyle hareket eden çekdirilerden rüzgar gücüyle hareket eden yelkenli gemilere geçişte, Coğrafi Keşifler sonrasında Amerika ve Hindistan yollarının keşfi ve sabit-dönebilen dümenin bulunması önemli etken olmuştur. 1571 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile Haçlı Müttefik donanmaları arasında vuku' bulan "Lepanto (İnebahtı) Muharebesi" hem kürek hem de yelkenle hareket eden büyük "gali"lerin "çekdiri"lere karşı kazandığı basandan dolayı harp gemisi inşaatında önemli bir dönüm noktası teşkil eder. Bu savaş "kürek devri"ni sona erdirerek "yelken devri"ni açmıştır. Türk deniz tarihinde kadırgadan kalyona geçiş; Avrupalı denizci devletlerden çok sonraları olmuştur. 1645 Girit Harbi'nde görülen lüzum üzerine Osmanlı donanmasına kalyonlar inşa edilmeye başlanmış, 1662 senesinde bahriyede ıslahat yapan Fazıl Ahmet Paşanın sadareti zamanında kalyon yapımından tekrar vazgeçildiyse de 1682 yılında Kaptan-ı derya Mezemorta Hüseyin Paşanın gayretleriyle kalyonculuk teşkilâtı kafi surette kurulmuştur. XIX. yüzyılda bir dönem, Osmanlı Devleti'nin ve aynı zamanda dünyanın da en büyük harp gemisi kabul edilen Türk deniz tarihimizin sembol gemilerinden "Mahmudiye"; kalyon sınıfına dahil, üç ambarlı, üç direk ve yelkenli olarak 1829 yılında Türk mimar ve mühendisler Mehmet Efendi ve Mehmet Kalfalar tarafından inşa edilmiş birinci sınıf bir harp gemisiydi. Kırım Savaşı sırasında gösterdiği basanlar sonrasında "Gazi" unvanım alan Mahmudiye, halkın büyük sempatisini kazanmış, ona dair menkıbeler ağızdan ağıza dolaşarak efsaneleşmiştir. Girdiği limanlarda halk tarafından büyük hayranlıkla izlenen bu azametli ve gösterişli gemi, sosyal ve sanatsal alanda halkın gönlünde yer etmiş, bunun sonucu olarak Mahmudiye sevgisi, edebiyat ve resimlerde yerini almıştır. ANAHTAR KELİMELER: Mahmudiye Kalyonu, II. Mahmut, Kırım Savaşı, Tersane-i Âmire, Osmanlı Donanması, Buharlı Gemi.