Osmanlılar’da mimarlık kurumunun evrimi ve Tanzimat dönemi mimarlık ortamı

Abstract

Uzun bir mimarlık geçmişine sahip olan Osmanlı Devleti, mimari üretimini bu alandaki mimarlık kurumunun varlığı ve işlerliğiyle ortaya koymuştur. XIX.yüzyılda, devletin diğer kurumlarındaki değişim mimarlık kurumunda da karşılığını bulmuş, mimari ile ilgili işler bu yüzyıl boyunca farklı kurum ve meclisler bünyesinde sürdürülmüştür. Kurumsal yapıdaki değişim, mimarların eğitimi konusunda farklı yaklaşımları gündeme getirmiştir. Tanzimat Dönemi’nde bütün kurumlarda bir değişim ve düzenlenme sürecine girilmiştir. Tanzimat kelimesiyle karşılanan bu düzenlemeler, kurumsal değişimler dışında Osmanlı başkentinin fiziki yapısına da yansımıştır. Kentin imarına yönelik çalışmaların yanında ihtiyaçtan doğan yeni yapı tipleri ve farklı üsluplar Osmanlı mimarisine girmiştir. Tanzimat Dönemi’nde ebniye ile ilgili hizmetleri yerine getiren bir kurumun varlığına rağmen, ebniye idaresi çalışanlarının, daha çok devletin bu konudaki resmi memurları olarak çalıştıkları anlaşılmaktadır. Devlet yapılarının çoğunlukla ihaleyle yaptırıldığı bu süreçte, mimarlık hizmetlerinde bulunanlar, ağırlıklı olarak gayrimüslimler, yabancılar ve yabancı kökenli levanten mimarlardır. “Osmanlılar’da Mimarlık Kurumunun Evrimi ve Tanzimat Dönemi Mimarlık Ortamı” adlı çalışmada, Osmanlı Devleti’nde mimarlık hizmetlerini veren kurumlar ve mimarlık eğitimine dair girişimler ele alınmıştır. Ayrıca Tanzimat değişiminin kent ölçeğine yansıyan boyutu değerlendirilmiştir. Bu dönemde İstanbul’da faaliyet gösteren müslüman, gayrimüslim ve yabancı/levanten mimarlar hakkında bilgi verilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Mimarlık, eğitim, mimarlar, şehircilik, Tanzimat Dönemi