Topkapı Sarayı müzesi yıldız porselenleri koleksiyonu’ nun değerlendirilmesi

Abstract

Sultan II. Abdülhamid dönemi (1876-1909), porselen tarihimizin zirveye ulaştığı yıllardır. Sultan II. Abdülhamid'in sanata olan ilgisi, batı ülkelerinin görülmesi sonucu yeni teknolojilerin ülkeye getirilme isteği, Anadolu'da yüzyıllar boyunca geliştirilmiş olan çini ve seramik sanatının yeniden canlandırılması düşüncesi, fabrikanın yapımında etkili olmuştur.Fabrikanın kuruluşunda gerekli olan ileri teknoloji, her türlü malzeme ve kalıp ilk olarak, Fransa'daki Sèvres ve Limoges fabrikalarından getirilmiştir. Fabrika, 1894'te üretime geçmiştir. Fabrikanın ilk müdürü, Louis Date isimli bir Fransız'dır.Yıldız Çini Fabrikası'nda, Halid Naci, Mesrur İzzet, Hoca Ali Rıza, F. Zonaro gibi önemli sanatçılar da çalışmıştır.Fabrikanın kurulduğu ilk yıllarda üretilen eserler, Fransız porselenlerinin etkisindedir. Porselenlerin zemin renkleri, genellikle sıraltı koyu mavi, koyu pembe, sarı ve turkuazdır. Altın yaldız bol miktarda kullanılmıştır. Kabartma çiçekler, girlandlar, kuş ve eros resimleri, yağlıboya tablo görümündeki olağanüstü renkli panolar önemli eserlerdir. Manzara resimleri, Osmanlı gelenek ve beğenilerine uygun olarak yapılmıştır. Yıldız Porselenleri, form ve bezeme açısından pek çok tarzın birlikte kullanıldığı eklektik özellikler taşır. Doğu-batı sentezinin yer aldığı eserlerde, barok, rokoko, neo-klasik, antik öğeler ve Osmanlı motifleri bir arada görülmektedir. Saray ve çevresi için üretilen bu porselenlerden bazılarının, batı ülkelerine hediye olarak gönderildikleri bilinir. Eserlerin bazılarında Osmanlı arması, sultanın adının baş harfleri ve tuğrası bulunur.1909 yılında II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesiyle üretim durdurulmuştur. Bu dönemde fabrika, Müze-i Hümâyûn Müdürlüğü'ne bağlanır. 1911 yılında fabrika tekrar üretime geçer ancak Birinci Dünya Savaşı'nda (1914-1918) tekrar kapanır. Fabrikada, savaş yıllarında ülkenin gereksinim duyduğu telefon ve telgraf izolatörleri için eski ustalar bir araya getirilerek porselen fincanların üretimi yaptırılır. 1920 yılında İstanbul'un işgali ile başlayan Osmanlı İmparatorluğu'nun son günlerinde fabrika kapanır.1957'de fabrikanın yeniden açılması için girişimler başlar, restorasyonu ve yeniden işletilmesi amacıyla 1959'da Sümerbank'a devredilir. Fabrikanın yeni ismi Sümerbank Yıldız Porselen Sanayii Müessesesi olarak değiştirilir. 1961'de fabrika, Yıldız Çini ve Porselen Sarayı Müessesesi adını alır. Fabrika, 1994'te TBMM Milli Saraylar Daire Başkanlığı'na devredilir.Anahtar kelimeler; Porselen, Yıldız, seramik, dekorlama, koleksiyon.