Belgeler ışığında Ayasofya’nın geçirdiği onarımlar

Abstract

Bu tez kapsamında, ulaşılabilmiş resmi belgeler ve yazma eserler ile görsel malzemeler ışığında Ayasofya'nın geçirmiş olduğu onarımlar araştırılarak, bu evrensel abidenin geçirdiği onarım serüveni anlaşılmaya çalışılmıştır. Onarımların içeriği ve nedenlerini anlamak adına ikincil kaynaklardan çok, resmi belgelerden istifade edilmiş bu tez çalışmasında, yapının sorunları gözlemlenmek istenmiş ve bu anlamda tespitlerde bulunularak, Ayasofya'nın geleceği adına aydınlatıcı bir kronolojik dizge oluşturulmaya çalışılmıştır. Bir Doğu Roma yapısı olarak, yaklaşık bin yıl Hristiyan alêminin en görkemli bazilikası olarak kullanımı nedeniyle, Dünya Sanat Tarihi çevresi Ayasofya'nın geçirdiği onarımları daha çok bu dönem kapsamında ele almış, ancak yaklaşık beş yüz yıl cami olarak kullanımı sırasında ve ardından müze haline dönüştükten sonraki yetmiş beş yıllık süreçte Ayasofya'nın geçirmiş olduğu onarımlar, derinlikli olarak ve belgeler üzerinden çok fazla sorgulanmamıştır. Osmanlıların kullanıcıları olarak Ayasofya'yı nasıl ele aldıklarını ve onu nasıl korumaya çalıştıklarını anlamak açısından, arşiv belgeleri ile görsel veriler, bu tez çalışmasına yön vermiştir. Cumhuriyet döneminde yapılan onarım çalışmaları da, resmi belgeler üzerinden takip edilmeye çalışılarak, Ayasofya'nın bu dönem değişen fonksiyonu ve kullanıcılarıyla, gerektirdiği onarımların niteliği ve önceliği arasındaki ilişki anlaşılmak istenmiştir. Ayasofya'nın tarih boyunca geçirmiş olduğu onarımları anlamaya yönelik olan bu çalışma, gelecekteki Ayasofya onarımlarına bir kaynak olma amacı güdülerek hazırlanmıştır.