Cumhuriyet dönemi (1923-1940) İstanbul konut mimarisi

Abstract

Uygarlık yerlesme ile baslar. lk çaglardan günümüze kadar geçen sürenin her asamasında yerlesme sorunu ile karsılasan insanoglu, kendi zekası, bilgisi, beklentileri, içinde bulundugu zamanın kosulları ve doga sartlarına göre yasam mekânlarını degisik sekillerde plânlayıp insa etmistir. Zaman içinde edinilen her bilgi bir sonraki dönemin altyapısını olusturmustur. Magaralarda ve agaç kavuklarında baslayan yasam, modern dairelere tasınmıs, her ülke kendi yasam tarzına uygun modern konutlar insa ederek mimarlık sahnesinde yerini almıstır. Ülkemizde konutlar, dıs dünyanın mimarî gelisimleri takip edilerek insa edilmistir. nsanların ikamet ettigi ve yasamının büyük bir bölümünü geçirdigi en önemli mekân konuttur. Konut mimarisinin olusumu ülkelerin yasam sartları, sorunları, maddi imkanları ve düsünce yapısı ile paralel gelisim göstermektedir. Bu nedenle Cumhuriyet Dönemi konutları insa edildikleri dönemin özelliklerini yansıtmaktadır. Zor sartlar altında kazanılan savaslar, insanların kaybetmek istemedigi geleneksel degerler ve yeni yasam tarzları degisik mimari yapılanmalara neden olmustur. Uzun bir süreç içinde uygulanan degisik mimari tarzlar hiçbir zaman birbirinden kesin çizgilerle ayrılmamıs bilakis birbiri ile es zamanlı yasamıstır. ?Birinci Ulusal Mimarlık Dönemi?, ?Birinci Ulusal Mimarlık Sonrası Dönem?, ?kinci Ulusal Mimarlık Dönemi?, ?kinci Ulusal Mimarlık Sonrası Dönem? gibi gruplara ayrılan süreçlerde savasın yok ettigi topraklarda yeni bir ülke yaratılmıs ve yabancı uzmanlar yanında pek çok Türk mimar faaliyette bulunmustur. Osmanlı mparatorlugu'nun XVIII.yy.da sürdürdügü yenilesme hareketleri mimarlık alanında kendini göstermis ve zenginlesen gayrimüslim halk, stanbul'un belli semtlerinde yüksek apartmanlar insa ettirmistir. Baslangıçta geleneksel yasam tarzı, slâmi kurallar ve maddi imkansızlıklar V nedeniyle apartmanlara talep etmeyen Müslüman halk zamanla bu evlerde yasamaya baslamıstır. Cumhuriyet'in ilanından sonra devletin, Baskent Ankara'da baslattıgı mimari çalısmalar kısa süre sonra stanbul'da ve diger sehirlerde devam etmis böylece Modern Mimarlık alanındaki yenilikler devlet destegiyle tüm yurda yayılmaya baslamıstır. Türk toplumu Cumhuriyet'in ilânıyla birlikte toplumsal, kültürel ve ekonomik degisimler yasamıstır. Türk aile yapısına bakıldıgında ataerkil genis aile Cumhuriyet Dönemi'nde yerini çekirdek aileye bırakmıs, ön plâna çıkan küçük ailelerin gereksinimleri, yasam tarzları da geleneksel Türk ailesine göre farklılasmıstır. ki veya tek katlı evlerin yerini çok katlı apartmanlar almıs, maddi durumu iyi olan vatandasların belli semtlerde insa ettirdikleri plânlı apartmanlar ve kira evlerinde küçük aileler kiracı olmaya baslamıstır. Çekirdek ailelerin istek ve ihtiyaçlarına cevap verecek tarzda insa edilen modern evlerde Avrupa'da insâ edilen konutların plânları, süsleme programları ve mobilyaları tercih edilmis, evlerde sadelik, fonksiyonellik ve konfor aranmıstır. Evlerde dikkati çeken en belirgin degisiklik odalarda olmustur. Geleneksel Türk konut mimarisinde her türlü ihtiyacın görüldügü odalar, Cumhuriyet'in ilanından sonra degisik ihtiyaçlara hizmet eden bagımsız mekânlar seklinde düzenlenmeye baslamıs, salon, oturma odası, yatak odası, mutfak, banyo ve tuvalet kavramları olusmustur. Geleneksel özellik tasıyan sedirler, yüklükler, yataklar, kandiller, ocaklar ortadan kalkmıs bunların yerine modern ve Batılı tarzda mobilyalar olan koltuk takımları, sandalyeler, yataklar, lambalar?vs. gelmistir.