Edirne Uzunköprü’deki Osmanlı devri mimari eserleri

Abstract

Bu tez çalışması kapsamında Edirne'nin Uzunköprü İlçesinde ve ilçeye bağlı köylerde yer alan Osmanlı Devri mimari eserleri ele alınmıştır. Uzunköprü İlçesi, 15.yüzyılda, II. Murat döneminde kurulmuş erken dönem Osmanlı devri yerleşim yeridir. Tarihte Ergene kasabası olarak bilinen bu yerleşim, ismini ilçe merkezinden geçen Ergene Nehri'nden alır. Bahsi geçen bu yer, tarihi kaynaklara göre eskiden ormanlık ve eşkıyaların kol gezdiği bir yerdir. Nehrin bu coğrafya üzeriden geçiyor olması ve nehrin taşması sebebiyle de arazi bataklıktır. Edirne'nin başkent olduğu bu dönemde İstanbul henüz fethedilmemiş olduğundan Anadolu ile Balkanlar arasında geçişi sağlayan tek yol bu coğrafya üzerinden sağlanmaktadır. Nehrin zaman zaman taşıyor olması nedeniyle Edirne, Gelibolu arasındaki ulaşım zorlaşmaktadır. 15. y.y. II. Murat tarafından Ergene nehri üzerine bir köprü inşa ettirilir. Bugün Uzunköprü olarak bilinen Ergene Köprüsü 1443 yılında tamamlanmıştır. Köprünün iki ucu imara açılmış ve iki başına yerleşimler kurulmuştur. Köprü ile yaklaşık olarak aynı yıllarda tamamlanan külliye ile birlikte Ergene yerleşiminde imar ve iskan faaliyetleri başlamış olur. II. Murat'ın banisi olduğu külliye bünyesinde birçok yapı yer alırken günümüze sadece cami ve şadırvanı ulaşmıştır. Ergene yerleşiminde gerek Türk akıncı beyleri gerekse hayırsever kimseler tarafından yaptırılan yapılarda da yer almakta olup 15. y.y.'daŞehsuvarbey Camii minaresi, Habib Hoca Camii ve 18. y.y.'a tarihlenen Halise Hatun Camii yüzyıllara bağlı olarak yerleşimde gelişim göstermiştir. İlçe merkezinin dışında birkaç km uzakta yer alan Kırkkavak köyünde 15. y.y.'da Türk akıncı beylerinden Gazi Turhan Bey tarafından inşa ettirilen külliye bünyesindeki yapılardan günümüze sadece cami ve türbe ulaşmıştır. Köprü ve külliyeyle aynı y.y.'da inşa edilmiş olan çifte hamam özelliğindeki Muradiye hamamı, Uzunköprü'de II. Murat'ın eserleri arasında günümüze ulaşan mimari örneklerdendir. Köprübaşında yer alan Gazi Mahmut Baba çeşmesi de tarih kitabesine göre köprü ile aynı yıla aittir. Bahsi geçen Şehsuvar Bey Camii avlu duvarına bitişik olarak konumlanmış 1680 tarihli Has Odalı Mehmet Ağa Çeşmesi, Halise Hatun Camii avlu duvarının birkaç metre ilerisinde 1705 yılına tarihli Tospacı Çeşmesi, 1709 tarihli Habib Hoca Meydan Çeşmesi, köprünün baba taşının hemen yanında 1908 tarihli Meşrutiyet anıtı çeşmesi, 1917 tarihli ve sadece dört tanesi mevcut olan On İki Çeşmeler, günümüzde de varlığını koruyabilmiş bulunan su yapılarıdır. Kamu yapıları olarak incelediğimiz yapılar arasında, 1873 yılında tamamlanmış olan demiryolu hattı üzerinde, yaklaşık olarak aynı yıllarda inşa edilmiş olması muhtemel olan istasyon binası ve eski PTT binası yer alır. İlçe merkezinin çarşısında 1914 tarihli Halk Kütüphanesi, 20. y.y.'ın başlarında inşa edilmiş ve restorasyondan sonra kent müzesi olarak işlev gören Eski Tekel Binası da değerlendirmeye aldığımız kamu yapıları arasındadır. İlçe merkezinden çıkışta, Havsa Meriç karayolu üzerinde solda yer alan 11. Hudut taburu olarak kullanılan 1888 tarihli yapı ve ilçe merkezinde 20. yy.'ın başlarında konut olarak inşa edilmiş, sonrasında askerlik şubesi olarak kullanılmış olan bu yapılar tez kapsamında incelenmiş ve değerlendirilmiştir.