Başlangıcından XIV. yüzyıla kadar Türk sikkelerinde hayvan figürleri

Abstract

Başlangıcından XIV. yüzyıla kadar Türk sikkelerinde görülen hayvan figürlerinin ortaya konulması, özelliklerinin belirlenmesi ve tanımlamasının yapılması amacıyla ele alınan bu yüksek lisans tezinde söz konusu sikkeler, sanat tarihi açısından değerlendirilerek sanat tarihi araştırma ve yazım teknikleri kullanılarak tespit edilmiş, ikonografik yöntem kullanılarak tanımlamaları ve açıklamaları yapılmıştır. Çalışma, esas olarak bu alanda önemli sikke koleksiyonlarına sahip olan İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslâmi Sikkeler Koleksiyonuna, Yapı Kredi Müzesi Sikke Koleksiyonuna, özel koleksiyonerlerin sikke koleksiyonlarına, konu hakkında yayınlanmış çeşitli yerli ve yabancı kaynakların sikke katalogları ile internet kataloglarına dayanmaktadır. Bu koleksiyonlar taranarak, hayvan figürlü sikkelerin üzerlerindeki tasvirler ele alınmıştır. Bu bağlamda İstanbul Arkeoloji Müzeleri Teşhirdeki İslami Sikkeler Koleksiyonu'ndan konuyla ilgili olarak seçilen hayvan figürlü sikkelerin fotoğrafları çekilerek çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde söz konusu dönemlerin kısa tarihi ve tarihi coğrafyası İslâm öncesi ve İslâmiyet sonrası olarak ele alınarak, genel olarak tarihi açıdan dönem özellikleri verilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde Türklerde sikke darbının ortaya çıkışı ve gelişimi, İslam öncesi ve İslamiyet sonrası dönemler olarak ele alınarak incelenmiştir. Üçüncü bölümde Türk sikkelerinde hayvan figürlerinin kaynakları ile birlikte İslâm öncesi ve İslâmiyet sonrası dönemde, Türk sikkelerinde görülen hayvan figürleri dönemlerine ve özelliklerine göre detaylı olarak incelenmiş ve sikkeler üzerinde görülen hayvan figürleri ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde bu sikkelerin detaylı kataloglamasına geçilmiş ve sikkeler numaralandırılarak; ait oldukları dönem / hükümdar, figür açıklaması, ön yüz ve arka yüz metinlerinin açıklaması, basıldığı darphane, metali, ağırlığı ve kompozisyon özellikleri detaylı olarak açıklanarak verilmiştir. Beşinci ve altıncı bölümlerde konunun karşılaştırma ve değerlendirmesi yapılarak, sonuç ortaya konulmuştur. Kaynakça bölümünde, çalışmanın ortaya konulmasında yararlanılan kaynaklar; kaynakça, internet kaynakları ve referans kaynakları olarak sınıflandırılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Sikke, Hayvan Figürü, Türk, Göktürk, Karahanlılar, Gazneliler, Harezmşahlar, Suriye Selçuklu, Anadolu Selçuklu, Beylikler, Nümismatik, İslami Sikke, Sanat Tarihi