Sömürge kültürü etkisinde çağdaş seramik sanatı

Abstract

Şimdilerde Avrupa olarak bilinen coğrafi bölge, Amerika'nın fethindenönce, Asya'nın Batı ucunda fakir bir tarımsal yarım adaydı.Dünya ekonomisinin önemsiz bir unsuruydu ve dünyanın geri kalanınaSunabileceği fazla bir şeye de sahip değildi.Dünya ekonomisinin hatırı sayılır bir unsuru olabilmesinin yegâne yolu,fetihlerden geçiyordu. Orta Çağdaki Haçlı Seferleri tam bu ihtiyaçtan doğan birmacera idi. Bu seferlerin en önemli sonucu, Doğu Akdeniz ticaretininAvrupalılara yeniden açılması olmuştur. Böylelikle Avrupa ülkeleri, doğununzenginliklerinden yaralanma imkânı bulmuşlardır.Avrupa `da, ortaçağ devletlerinin özellikleri son bulup burjuvazinin kurallarıişlemeye başlayınca ticaret ve sanayi öncelik kazandı. Avrupalı tüccarlar daUzak Doğu ticaretini elinde bulunduran Arap ve Venedikliler gibi denizleri aşıpDoğu ticaretinden pay almak isteğine kapılmışlardı.Uluslar arası ticaretin en karlı hammaddeleri Uzak Doğu'dan getirilen baharat,ipek, inci, fildişi, porselen, kumaş gibi lüks tüketim maddeleri idi. Hindistan'danbaşlayarak İran Körfezi ve Irak üzerinden Suriye limanlarına ya da Kızıl Denizyoluyla Süveyş ve Akabe'ye, oradan da İskenderiye'ye ulaşan yola ?BaharatYolu? adı veriliyordu.Çin'den başlayarak Orta Asya üzerinden Hazar Denizi'nin güneyinden vekuzeyinden geçerek Trabzon ve Kırım limanlarına ulaşan yola ?İpek Yolu?deniyordu. Arap ve Venedikli tüccarlar ipek yolu ve baharat yolunu kullanarakticaret yapmak isteyen hiç kimseye bu olanağı tanımıyor ve karı paylaşmakistemiyorlardı.Avrupa'da ticaret ve sanayinin gelişmesi ile birlikte yeni pazar vehammadde kaynaklarına ihtiyaç duyuldu. Ticari hayatın gelişmesi Avrupa'dayeni bir problemi gündeme getirmiş, paranın esası olan kıymetli madenlere olanihtiyacı artırmıştı. Piyasada dolaşan altın ve gümüş ihtiyacı karşılanamayacakhale gelmiş, nakit sıkıntısı başlamıştı. Bütün bu gelişmeler sonucu Avrupalıtüccarlar doğunun altın ve zenginliklerini daha çok düşünür olmuşlardır.Portekiz başta olmak üzere çok sayıda Avrupa ülkesi kurtuluşu doğudaaramaya karar vermiş ve bunu başarabilmek için her türlü çareyebaşvurmuşlardır. xv.yy'ın başından itibaren coğrafi alanda başlayan bilimsel veteknik gelişmeler de yönlendirici olmuştur.Haçlı seferlerinden beri doğudangelen bilgilerle desteklenen, teknik ve coğrafi bilgiler batılı kaşiflere kılavuzluketmiştir.Bu gelişmeler sonucu Avrupa global eylemde bulunabilme yeteneğineerişmiştir,Doğu ile Batı'nın denizlerine, tam yüzyıl Portekiz ve İspanya egemenolmuştur. Bu üstünlük 1600'lere kadar sürmüştür. Fransa, İngiltere ve Hollandagibi denizcilik potansiyeli olan devletler henüz İberik yarımadasının bu ikidevleti gibi denizlere açılmamıştı. XVI. Yüzyılın ikinci yarısında onlarda buyarışta yer aldılar.İngiltere'de I.Elizabeth döneminde kurulan donanma denizlerde İspanyoliktidarına darbe vurmuş ve 1655 yılında İngiliz sömürge imparatorluğununkuruluşunu tamamlamışlardır. Hollandalılar ve Fransızlar sömürgecilikgirişimlerini imparatorluk boyutuna taşıyamamışlardır.Sömürge sistemi Avrupa'ya çok büyük miktarda kıymetli maden ve nakitgirmesini sağladı. Avrupa piyasalarına akan nakit fazlalığı, mal darlığı fiyatlarınyükselmesine neden olmuş emek vermeden edinilen altının alım gücüdüşmüştü,18.yüzyılın ortalarına doğru Batı'da nüfus artışı, tarımdaki gelişmeler,küçük burjuvazinin gelişmesi ve orta sınıfın zenginleşmesi, yeni yatırımalanlarının aranmaya başlanması, bütün bunlar endüstri devrimine götürensüreci desteklemiştir. İngiltere'nin endüstri devriminde bütün ülkelere öncülüketmesinin nedeni, en geniş sömürge imparatorluğuna sahip olmasıydı.Bu devrin en önemli sonucu, sömürgeciliğin emperyalizm biçiminedönüşmesidir.II. Dünya Savaşı sonrası sömürgeciliğin sona erişi, bağımsızlıklarını eldeeden bu renkli insanların sömürgeci beyaz insanla eşit seviyede kabuledildikleri anlamına gelmez. Bu topluluklara verilen ?üçüncü dünya? ismi bile,önceki dönemlerde var olan belli önyargıların, beyaz adamın üstten bakışınınhala devam ettiğinin bir göstergesi olarak alınmalıdır.1950 sonrasında çok-uluslu şirket örgütlenmelerinin yoğunlaşması dikkatçekicidir. Çok-uluslu şirketlerin, faaliyet gösterdikleri ülkelerin iktisadi ve sınaîalanlarının biçimlendirilmesinden iç siyasetlerinin, kültürel/sanat kurumlarınınyapılandırılmasına kadar pek çok alanda ciddi etkide bulunduklarına işaretedilmektedir.Sömürgeciliğin başat öğelerinden biri de dünyanın birleşme sürecinibaşlatmış olmasıdır. Bu sürecin günümde ki sonucu ise küreselleşmeolgusudur.Anahtar Kelime: Seramik sanatı, sömürgecilik, Doğu, Batı, sömürge kültürü