Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi kaplama seramiklerinin karşılaştırmalı değerlendirmesi ve günümüz karo endüstrisine yansımaları

Abstract

Neolitik Çağda, Anadolu ve Mezopotamya topraklarındaki barınma mekânlarında yapı malzemesi olarak kullanılan kil, insanoğlunun ellerinde amaçları doğrultusunda şekillendirilmiş ve onun çağlar boyu süren serüveni içinde zamanla keşfedilmiştir. Yalıtım amaçlı kullanılan pişmiş toprağın kaplama malzemesi olarak kullanımı ilk kez Tunç Çağında, dekoratif amaçlı kullanımı ise ilk kez Demir Çağında gerçekleşmiştir. Asırlar boyunca birçok medeniyet tarafından kullanılan kaplama seramikleri sırla renklendirilmeye başlandıktan sonra insanoğlu, onu yaşadığı alanları daha güzel kılmak amacıyla kullanmaya başlamıştır.13. yüzyılda İslam kültürü çerçevesi içinde kalarak figürlü duvar resmini geliştirememiş devletler, mimari yüzeyleri iki boyutlu ve rengârenk seramiklerle kaplayarak, seramik sanatını büyük sanat düzeyine ulaştırmıştır. Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi seramikleri, yüzey kaplamalarında renk ve desenleriyle olduğu kadar oluşturdukları kompozisyonlarla da mimarinin ayrılmaz parçası hâline gelmiştir.Selçuklu döneminde, geometrik kompozisyonlar geliştiren sanatkârlar, Osmanlı döneminde stilize bitkisel desenlerle hem dinî hem de sivil mimarideki kullanım alanlarını muhteşem seramiklerle süslemişlerdir. Endülüs dönemi, mimaride seramik kullanımının İslam kültürü üzerindeki etkisiyle, Avrupa topraklarında eşsiz yapılar miras bırakmıştır.İslam kültüründe kaplama seramiklerinin gelişim sürecinde önemli rol oynayan Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi, yalnızca söz konusu dönemlere değil, günümüz seramik endüstrisine de teknik açıdan ışık tutmuş, modern karo tasarımında, form ve desen arayışlarında kaynak oluşturmuştur.Tez kapsamında Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi kaplama seramikleri ve bu geleneksel seramik kaplamaların günümüz seramik endüstrisine yansımaları, üç bölümde ele alınmıştır.Birinci bölümde; kaplama seramiklerinin tarihsel gelişimine yer verilmiştir. Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi kaplama seramikleri, dönemlerine göre; form, desen ve teknik açısından ele alınarak görsel örneklerle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.İkinci bölümde; Selçuklu, Osmanlı ve Endülüs dönemi kaplama seramiklerinin dönemin mimari yapılarında kullanım alanları incelenmiştir. Söz konusu dönemlerin sivil ve dinî mimari yapılarında kaplama seramiklerinin kullanımı, iç ve dış mekânda olmak üzere, ayrı başlıklar altında örneklendirilmiştir.Üçüncü bölümde; Türk ve İspanyol seramik karo firmalarının ürünleri başta olmak üzere, günümüz seramik karo endüstrisinde yer alan geleneksel kaynaklardan beslenerek tasarım ve üretimleri gerçekleştirilen karolar; form, desen ve teknik açısından, orijinal kaynakları ile ilişkilendirilerek örneklendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Selçuklu, Osmanlı, Endülüs, Kaplama Seramikleri, Karo Tasarımı