Topkapı Sarayı Müzesi Çin Porselenleri koleksiyonu üzerinde yapılmış Osmanlı süslemeleri ve onarımları

Abstract

Çin'de porselenin 9. yüzyılda keşfinden sonra, batıda porselen üretimi 18. yüzyılın başlarını bulmuştur. Dolayısıyla porselen üretimi yaklaşık bin yıl boyunca Çinlilerin egemenliğinde kalmıştır. Kobalt mavisinin 14. yüzyılın başlarında porselenlerde kullanılmasıyla, porselenlere duyulan hayranlık ve gizem artmıştır. Bu sayede porselen ticarî bir eşya olma özelliği kazanmıştır.Çin porselenlerinin Osmanlı döneminde kullanılmaya başlandığı ilk günden itibaren her alanda etkisi hissedilmiştir. Bu etki 1453'te İstanbul'un fethedilmesinden daha önce kendini göstermeye başlamıştır. Çin porselenleri, Osmanlı seramik ve çini sanatını etkilemiştir. Bursa'daki Yeşil Cami ve Edirne'de Sultan II. Murat'ın, 1435-36 yıllarında inşa ettirdiği cami duvarlarını süsleyen altıgen çinilerin 14. yüzyıl ve 15 yüzyıl Çin porselenlerindeki motiflerinden etkilenerek yapılmış olması, ayrıca İznik atölyelerinde yapılmış seramik tabaklarda yer alan motiflerin 14. ve 15.yüzyıl Çin mavi-beyaz porselenleriyle aynı olması bu etkileşimin en somut göstergesidir. Padişahlar altın ve gümüş kapların yanı sıra en çok porselen kaplarda yemek yemeği tercih etmişlerdir. Bu nedenle sade ve gösterişsiz porselenler bile saray zevkine uygun olarak II. Beyazıd (1482-1512) döneminde kurulan, sanat üslupların belirlenmesinde rol oynayan ve sanat sahibi anlamına gelen Ehl-i Hiref sanatkârları tarafından süslenip, onarılarak saray kullanımına tekrar sunulmuştur. Özellikle Çin porselenleri üzerine kıymetli taşlarla yapılan süslemeler Osmanlı döneminde farklı bir sanat dalının doğmasını sağlamıştır. Süslemelerin yanı sıra porselenlerde görülen altın, gümüş, yaldızlı gümüş, tombak (Bakır ve bakır alaşımlarından mamul parçaların "altın-cıva" amalgamı yardımıyla yaldızlanması) ve sarı madenden yapılan onarım ve eklemeler, 16. ve 17. yüzyılda porselenlerin kolay kırılabilen yerlerine uygulanarak Osmanlı zevki ve geleneklerine uygun formlara dönüştürülmüştür. Çin porseleni Edirne Sarayı'ndan itibaren Osmanlı hanedanı ve saray çevresi tarafından tercih edilerek kullanılmıştır. Topkapı Sarayı Müzesi Çin Porselenleri koleksiyonu içinde yer alan ve Saray'da üst düzey hanedan üyeleri tarafından kullanılan mücevherli ve onarımlı Çin porseleni kaplar, Osmanlı kuyumculuğunun en parlak dönemini yansıtır.