Ortak kimlik ve müzik 1980 sonrası Alevi - Bektaşi uyanışı

Abstract

Ayırt edici özelliği senkretik yapısı olan Alevi-Bektaşi inanç sistemi, Şamanizm, Budizm, Maniheizm, Hıristiyanlık ve Şii mistisizmi gibi pek çok farklı kaynaktan beslenmiştir. Sonuçta ortaya bir inançlar karışımını da barındıran güçlü bir sözlü kültür çıkmıştır. Müzik bu sözlü kültürün vazgeçilmez öğelerinden biridir. Çünkü toplumsal hafızanın diri tutulmasını ve değerlerin kuşaklar arasındaki aktarımını sağlayan müzik aynı zamanda Alevi-Bektaşi kimliğinin hayal edilebilmesindeki en etkili araçtır.Alevi-Bektaşi topluluklar 1980 öncesi heterodoks inanç sistemleri ve bu sistemi taşıyan kurum ve ritüelleri dolayısıyla kimliklerini gizlemek durumunda kalmışlardır. Bu gizliliğe 1960'lardan sonra Alevi-Bektaşi gençler arasında giderek yaygınlaşan materyalist görüşler de eklenince söz konusu kültürün dinsel yanı geri plana itilmiştir. Ancak 1980 sonrası toplumsal dönüşümler dolayısıyla Alevi-Bektaşi kültürünün dinsel yanı yeniden hatırlanmaya ve Alevi-Bektaşi kimliği kamusal alana taşınmaya başlamıştır. Bu süreçte Alevi-Bektaşi kimliği yoğun olarak tartışılmış, konuya ilişkin bir yayın patlaması yaşanmış, Alevi-Bektaşi topluluklar hızla örgütlenmiş ve Alevi-Bektaşi müziği de yükselen bir ivme kazanmıştır. Ayrıca Alevi-Bektaşi müziğinde oluşan yeni görünümler bu sürece paralel gelişmiştir. Örneğin uyanış sonrası ortaya konan müzik, 1980 öncesinde meydanlarda kitlelerce söylenen marş niteliği kazanmış toplumsal içerikli Alevi-Bektaşi türkülerinden farklıdır. Piyasaya sürülen kaset ve CD'lerde daha çok Alevi-Bektaşi inanç esaslarının ve erkanının işlendiği göze çarpmaktadır. Dolayısıyla müzikle kimliğin birlikte dönüştüğü söylenebilir. Öyleyse içeriğinde Alevi-Bektaşi müziğini barındıran kasetler/CD'ler bu dönüşüm sürecini incelemede kullanılabilecek uygun birer kültürel üründür. Çünkü kentlerde yaşayan Aleviler-Bektaşiler kendi kültürel değerlerinin bir ifadesi olarak gördükleri bir müzik kasetini/CD'sini alarak ve onu dinleyerek kendi kimliklerine dair önemli bir kültürel edim gerçekleştirmiş olurlar.