Metropol’ ün adası : Heybeliada’ nın değişen gündelik yaşam pratikleri üzerinden sosyolojik analizi

Abstract

İstanbul, özellikle 1950'lerden günümüze kadar kentsel süreçleri, değişen hız ve niteliklerde yaşamaktadır. Bunun en önemli nedenlerinden biri değişen siyasi ve ekonomik politikaların, kenti yeni bir toplumsal, kültürel, politik, sınıfsal ve mekânsal süreçlere maruz bırakmasıdır. Bu noktada İstanbul'un her bir semti, yeni ekonomik ve sosyal politikalar çerçevesinde farklı dönemlerde farklı kentsel dönüşümler yaşamaktadır. Bu semtler arasında İstanbul Adaları ya da diğer bir ifadeyle Prens Adaları, hem coğrafi ve kültürel özelliklerinden dolayı hem de etnik- sınıfsal kimlikleri nedeniyle dönemsel olarak farklı süreçleri yaşamışlardır.İstanbul Adaları, Büyükada ilçe merkezi, Heybeliada, Burgazada, Kınalıada ve Sedefadası da mahalleleri olmak üzere beş adadan oluşmaktadır. Her bir ada farklı sosyo- ekonomik, sosyo- kültürel, sosyo-mekânsal yapıya sahiptir. Bu durum adalar arasında farklı gündelik yaşam pratiklerinin yaşanmasına da neden olmaktadır. Hem, her bir adanın kendi iç dinamikleri hem de İstanbul ile olan bağlantılarının hızı ve niteliği, değişen gündelik yaşam pratiklerinin belirleyicisi olmuştur.Gündelik yaşam ekonomik, sosyal, kültürel, politik, mekânsal ilişkilerin birlikteliğinden oluşan karmaşık bir yapı oluşturmaktadır. Kentsel mekânlarda bu karmaşık gündelik yaşamın önemli parçalarıdır. Tabii kentsel mekanlar dediğimizde çalışmada, bir tarafta metropol kent İstanbul ve bir tarafta da metropolün adası olan Heybeliada vardır.Bu çalışmada, İstanbul Adaları'ndan biri olan Heybeliada'nın, 1950'lerden günümüze kadar kentsel ölçeğinde nasıl bir sosyo-mekânsal pratik yaşadığı, değişen gündelik yaşam pratikleri üzerinden analiz edilmeye çalışılacaktır. Tabii bu mekânsal pratiklerin içeriği ve gündelik yaşamın edimleri oldukça geniş bir alana yayılmaktadır. Bu noktada özellikle Heybeliada'nın 1950'lerden, 1980'lere ve 1980'lerden günümüze kadar dönemselleştirdiğimiz yıllar içerisinde yaşadığı gündelik yaşam pratiklerinin ve bu pratiklerin içinde yer alan mekâna özgü dinamiklerin sosyolojik olarak irdelenmesi amaçlanmaktadır.Çalışmada, gözlemlere ve görüşmelere dayanan bir araştırma tasarlanmıştır. İki ayrı dönem olarak ele aldığımız Heybeliada'nın, 1950'lerden 1980'lere kadar gündelik yaşamında neler olduğuna dair bilgiler yaptığımız sözlü tarih görüşmelerinden ulaştık. Diğer niteliksel veri toplama tekniğimiz olan derinlemesine mülakatlarla da özellikle Heybeliada'nın günümüzde nasıl bir gündelik yaşam pratiğine sahip olduğunu sosyolojik açılardan analiz ettik. Dolayısıyla çalışmanın amacı, öncelikle Heybeliada'nın dönemselleştirdiğimiz yıllar içinde yaşadığı mekânsal pratikleri ve bu pratiklerde etkili olan siyasal, ekonomik, toplumsal, kurumsal ve kültürel bağlamları gündelik yaşamın değişen kodları üzerinden sorgulamaktır. Diğer bir amacı da gündelik yaşam çözümlemesini yaparken Heybeliada'nın hızla kabuk değiştiren İstanbul ile olan ilişkisini göz ardı etmenden, sosyolojik bir semt monografisi yapmaktır.