Tebriz Azerbaycan müzesinde bulunan balbal formundaki heykellerin Türk tarihi açısından önemi

Abstract

Tebriz Müzesinde sergilenmekte olan balbal tipli heykellerin anlatıldığı bu tez, giriş ve 8 bölümden oluşmuştur. Türk mezar geleneğinin en belirleyici unsurlarından bir tanesi olan Balballar, kurgan yakınlarına dikilen düşman heykelleridir. Bu heykeller, tarih boyunca Türklerin gittiği hemen bütün topraklarda görülmektedir. Türklerin ana yurdu olan Orta Asya bölgelerinde, en erken örneklerine M.S. 5. yy'dan itibaren görülen Balbalların, ikonografik ve işlevsel kökenleri daha batıdadır. Balbalların daha erken örneklerine Doğu Avrupa'da İskit ülkesinde görülmektedir. Ayrıca Türkiye'de Hakkari'de, Azerbaycan, Ermenistan ve İran'da da benzer örnekler vardır.İran'da, Tebriz Müzesinde sergilenen heykeller M.Ö. 1. bin yılın ortalarına tarihlenmektedir. Bu tarih, bölgede Med İmparatorluğunun egemen olduğu dönemdir. Hint-Avrupa kökenli olmayan bu devletin bölgedeki bozkırlı göçebelerle iyi ilişkileri vardır. Özellikle Kimmer ve İskitlerle çok sıkı ilişkilerinin olduğu bilinmektedir. Bu yüzden Anadolu'dan çıkartılan Kimmerler Med topraklarına yerleşmişlerdir. Tebriz müzesindeki balballar bu yerleşimin izlerini taşımaktadır. Ancak Kimmerler burada kalmamış, Medlerin yıkılıp Perslerin başa geçmesi üzerine İran ve Maveraünnehr üzerinden geçerek Altay bölgesine yerleşmişlerdir. Bu yerleşim sonrasında, bölgeye yeni bir tip kurgan getirmişlerdir. Pazırık Bölgesi kurganları bu tipin önemli bir göstergesidir.Çalışmamızda yararlandığımız kaynaklar genel olarak Azerbaycan Türkçesiyle yazılmış olmakla birlikte, İngilizce, Fransızca, Rusça ve Almanca kaynaklardan da yararlanılmıştır. Konunun tam olarak anlaşılabilmesi için bölgenin siyasi yapısı yansıtılmış, ayrıca konuyla ilgili çok sayıda harita da eklenmiştir.Tezin ana konusu olan Tebriz müzesindeki balbalların yanında, bunların kimler tarafından yapıldığı sorusuna da cevap aranmaya çalışılmıştır.