Kâtib Çelebi fezleke: tahlil ve metin

Abstract

XVII. yüzyılın önde gelen ilim adamlarından Kâtib Çelebi başta tarih ve coğrafya olmak üzere çeşitli sahalarda çok sayıda eser vermiştir. Bunlardan tarih sahasındaki Fezleke adlı eseri orijinal bir kaynak sayılamasa da ciddî bir derleme özelliği taşımakta ve XVII. yüzyıla yönelik çalışma yapan günümüz araştırıcıları tarafından sıklıkla kullanılmaktadır. Eski harflerle bir baskısı yapılmış olmakla beraber, bu baskının hata ve eksiklerle dolu olması, Fezleke üzerinde ilmî bir çalışmayı gerekli kılmıştır. Kâtib Çelebi Fezleke’de eseri yazarken kullandığı kaynakların büyük kısmının isimlerini bildirmiştir. Müellifin, Fezleke’de değilse de, diğer bazı eserlerinde, kullandığı kaynağın sayfa numarasına işaret ettiği dahi görülebilmektedir. Bu yönüyle Kâtib Çelebi, çağdaşı olan diğer tarihçilerden ayrılmakta ve günümüzdekine yakın bir ilmî metod ortaya koymaktadır. Yurt içi ve yurt dışı kütüphanelerinde Fezleke’ye ait çok sayıda yazma nüsha mevcuttur. Bunlardan Atıf Efendi nüshası eserin müellif hattı metnini ihtiva etmektedir. Öte taraftan nüshanın orjinalitesini bütünüyle koruyamamış olduğu tesbit edilmiştir. Bu durumda eserin orijinale en yakın metninin tesisinde başka nüshalara müracaat etmek bir zorunluluk halini almıştır. Biz bu çalışmada tek bir nüsha seçtik. Nüshayı seçimimizde, müellife ait bir önsöz içeriyor olması başlıca etken idi. Önsözün varlığı bizde, müellifin Fezleke’yi müsvedde halinde telif ettikten sonra, eseri bazı ilavelerle temize çekmiş veya çektirtmiş olabileceği izlenimi uyandırdı. ANAHTAR KELİMELER: Kâtib Çelebi, Fezleke, Edisyon-kritik, Tarihî Kaynak, Osmanlı.