XIX. yüzyılın ilk yarısında Bolu eyaleti Viranşehir sancağı Tefen kazasının demografik ve iskan yapısı

Abstract

(XIX. YÜZYILIN İLK YARISINDA BOLU EYALETİ VİRANŞEHİR SANCAĞI TEFEN KAZASININ DEMOGRAFİK VE İSKÂN YAPISI) XIX. yüzyıl’da Osmanlı Devleti gerek toprak ve gerekse nüfus bakımından dünyanın en büyük devletlerinden biriydi. XVIII. yüzyıldan itibaren dünyadaki gelişmeleri takip edemeyen Osmanlı Devleti, hızla toprak kaybetmeye başlamıştır. Bu dönemde yapılmak istenen çeşitli ıslahat hareketleri de istenilen sonucu vermemiştir. Bununla beraber II. Mahmud devri, Osmanlı Devleti’nde yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur. II. Mahmud, değişimin önünde en büyük engel olarak görülen Yeniçeri Ocağını 1826 yılında ortadan kaldırmış ve böylelikle devlet, merkezileşme ve batılılaşma faaliyetlerine hız vermeye başlamıştır. Böylesi geniş sınırlara hâkim olan Osmanlı devletinin temel dinamikleri olan nüfusun, vergi verecek hane sayısını hem de yeni kurulacak olan orduya kaynak teşkil edecek asker sayısını belirlemek amacıyla ülke genelinde nüfus sayımı yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. II. Mahmud döneminde, 1831 tarihinde yapılan ilk genel nüfus sayımı, dönemin siyasi şartlarından dolayı ülkenin ancak bazı yerlerinde uygulanabilmiştir. Sayımı yapılan Anadolu eyaletlerinden biri de Bolu ve civarıdır. Bu sayımda sadece erkek nüfus yazımı yapıldığından, Osmanlı genel nüfusu hakkında kesin sonuçlara ulaşmak pek mümkün değildir. Son zamanlarda Osmanlı Devleti'nin sosyal ve toplumsal tarih konularıyla ilgili çalışmalarda önemli bir artış görülmektedir. Bununla beraber Başbakanlık Osmanlı Arşivinde bulunan nüfus defterlerinin, araştırmacılara açılmasıyla birlikte Osmanlı nüfusu ve yerel tarih araştırmaları da önem kazanmaya başlamıştır. Anahtar Kelimeler: II. Mahmud, Osmanlı’da ilk Nüfus Sayımı, Tefen, Demografik Yapı, İskân.