Kitab-ı Mihr i Mah (metin-inceleme-sözlük)

Abstract

Yüksek lisans tezi olarak hazırlanan bu çalışmada, daha önceki pek çok örneğinde mesnevi şeklinde yazılmış olduğunu gördüğümüz Mihr ü Mâh hikâyesinin Muhammed Hüseyn ibn-i Hāci'ül Mecid tarafından 1769 yılında yazılmış mensur örneği incelenmiştir ve bu sayede XVIII. yüzyılda Tarihî Azerbaycan coğrafyasında istinsah edilmiş bir Türkçe yazmanın ses bilgisi ve şekil bilgisi yönlerinden incelenerek Batı Türkçesi'nin XVIII. yüzyıldaki yerini tespit etmek amaçlanmıştır. Mihr ü Mâh, Türk ve İran edebiyatlarında örnekleri görülen çift kahramanlı aşk hikâyelerinden biridir. Bu eserde de temayı şekillendiren konu, ana kahramanların birbirlerine olan aşkları ve aşkları uğrunda çektikleri zorluklardır. Eser, bu ana konunun şekillendirdiği ana hikâyenin içinde yer alan beş başlıkla anlatılmıştır. Bunlar: Ķıŝŝa-i Murġ-i Ķumri ki Az Künbed Āzād Kerdend, Ģikāyet-i Şehzāde Mihr, Ģikāyet-i Residen Ĥoca Müşteri ve Reha Niden Mihr ra, Ģikāyet-i Nik Aĥter ve Ģikāyet-i Zühre Duĥter-i Vezir'dir. Bunun yanında eserdeki kahramanların özellikle isimlerine bakıldığında bu eserde semavi ögelere de sıklıkla yer verildiği dikkati çekmektedir. Çalışmanın İnceleme-Giriş bölümünde semavi ögelerin edebiyata yansımaları, Türk ve İran edebiyatlarında Mihr ü Mâh mesnevileri ve eser ile ilgili bazı özellikler ele alınmıştır. İnceleme-Yazım ve Dil Bilgisi Özellikleri bölümünde eserin yazım ve dil özellikleri incelenmiştir. Metin bölümünde Arap harfli Türkçe metnin çeviri yazısı yapılmış ve Sözlük bölümünde eserin söz varlığı ortaya konmuştur. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Mihr ü Mâh, Semavi Ögeler, Aşk, Batı Türklük Sahası, Batı Türkçesi