Halid Ziya Uşaklıgil’ in edebi tenkitleri

Abstract

Halid Ziya Uşaklıgil (1865-1945), Servet-i Fünûn edebiyatı içinde Tevfik Fikret'in şiir alanında yürüttüğü öncülüğü, roman ve hikâye sahasında üstlenmiş, Aşk-ı Memnû, Mâi ve Siyah, Kırık Hayatlar gibi romanlarıyla modern Türk romanının gelişmesine öncülük etmiş, gerek roman gerekse hikâye türlerinde eser vermekle kalmayıp; bu türlerin yapısal özellikleri üzerinde düşünmüş, bu yönde roman türünü hem tarihsel hem de yapısal olarak incelediği Hikâye adlı teorik eseri de Türk edebiyatına kazandırmıştır.ANAHTAR KELİMELER: Halid Ziya Uşaklıgil, Tenkit, Makale, Kırk Yıl, Sanata DairHalid Ziya Uşaklıgil aynı zamanda 1886-1943 yıllarını kapsayan geniş bir dönem içerisinde Hizmet, Servet-i Fünûn, İkdam, Tanin, Peyâm-ı Sabah, Cumhuriyet, Akşam, Son Posta gibi öne çıkan pek çok gazete ve dergide Türk ve Batı edebiyatı üzerine edebî makaleler de kaleme almıştır. Cumhuriyet döneminde yazdığı makaleleri ise Sanata Dair başlığı altında dört kitapta yer almaktadır. Öte yandan bu dönemde yayımlanan Kırk Yıl adlı hâtırâtında, çeşitli mülâkat ve mektuplarında da Türk edebiyatı üzerine değerlendirmeleri mevcuttur.Tezin amacı bu makalelerden yola çıkarak öncü bir yazarın eleştirmen olarak portresinin çizilebilmesidir. Bu kapsamda Arap alfabesiyle basılan gazete ve dergilerdeki makalelerin daha önce bu yönde yapılan çalışmalardan yararlanılıp günümüz harflerine aktarımı yapılmış; Cumhuriyet döneminde yayımlanan makaleleri ayrıca kendisiyle yapılmış mülâkatlar ve mektuplarıyla birlikte değerlendirilip, malzemenin niteliğine uygun bir sınıflandırma yöntemiyle Halid Ziya Uşaklıgil'in Türk Edebiyatında eleştiri tarihine yaptığı katkıları ortaya konulmaya çalışılmıştır.