Edirne askeri tabyalarının mimarisi

Abstract

Orta Avrupa ile İstanbul'un bağlandığı yolda yer alan Edirne, ilkçağ ve ortaçağ boyunca, önemli bir savunma hattı görevi üstlenmiştir. 1361 yılında Türkler tarafından alınan Edirne, 19. yüzyıla kadar, güvenli bir iç şehir olma özelliğini sürdürmüştür. 19. yüzyılla beraber, Tuna vadisi ve Balkan dağlarını istinat eden kuvvetli savunma mevzilerini oluşturan kalelerin elden çıkmasıyla, Edirne yeniden bir sımr şehri haline dönüşmüştür. Bu dönemde şehrin savunulması için Meriç ve Tunca vadilerinin hakim noktalarına tabyalar inşa edilmiştir. Bu çalışmada Edirne'de 1829 ve 1877-78 Osmanlı-Rus savaşlarından sonra inşa edilen 24 tabya incelenmiştir. Meriç ve Tunca nehirlerinin üç bölüme ayırdığı, tabyalardan oluşan, bu savunma hattı, Edirne'nin etrafını çevirmiştir. Arazide yaptığımız çalışmalarda bu tabyaların tamamının planlan çizildi, harita üzerinde yerleri saptandı ve fotoğraflarla belgelendi. Genel olarak, koğuş (kışla), karargah, topçu odası, pusu odası, hendek ve avludan meydana gelen Edirne Tabyaları, oval ve dairesel bir plan gelişimi göstermektedirler. Ancak bütün tabyaları bu sınıflama içerisine sokmak mümkün değildir. İnşa edildiği arazinin şartlarına uygunluk gösteren ve stratejik önemine göre şekillenen tabyalarda bulunmaktadır. Tabya mimarisinde esas olan, mimari ve estetik endişeden çok sağlamlılık ve kullanışlılıktır. Anahtar Kelimeler: Edirne, Osmanlı, Tabya, Mimari, Savunma