Boşluk kavramı ve mimari tasarımdaki yeri

Abstract

Boşluk ve mekan mimari tasarımın değişmez ve gerçek iki temel kavramıdır. Çünkü mekan, mimarın hayal ederek, biçim verdiği, boşluktur. Ancak 'boşluk', mekanda her zaman algılanmaz. Ya da, her mekan boşluğu anlatmaz. Bu noktada, negatif mekan farklılık göstermektedir. Bunun nedeni negatif mekanın boşluk olarak algılanmasıdır. Soyut ve görülmeyen bir kavram olan 'boşluğun' yerin altında 'algılanması', gerçekte bir dönüşümü anlatır. O da, 'soyut kavramın somut kavrama', dönüşümüdür. Başka bir anlatımla, boşluğun mekana dönüşümüdür. Bu dönüşümün algılanması, nedenleri, mimari kuralları, yerin altındaki ve üstündeki farklılığı, boşluğun mimari tasarımdaki yeri, çalışmanın kurgusunu oluşturmuştur. Doğaldır ki, soyut bir kavram olan boşluğun tanımlanmasında, önce 'algılanmasının' nedenleri açıklanmalıdır. Bu nedenle çalışmaya boşluğun somut olarak algılandığı negatif mekanın tanımlanmasıyla başlanmıştır. Çalışmanın kurgusunu oluşturan bölümler konuyu ele alış sırasına bağlı olarak, şu şekilde özetlenebilir. - Mimari tasarımda karşıt iki kurguya bağlı olarak negatif ve pozitif mekanlar tanımlanmıştır. Negatif mekanın oluşturulması, nedenleri, mimari ve yapısal elemanların etkisine ve teknik olanaklara bağlı olarak açıklanmıştır. Yeraltı kavramını oluşturan negatif mekanın olumlu ve olumsuz yönlerine dikkat çekilmiştir. Aynı zamanda, boşluk olarak algılanmasına dikkati çekilerek, nedenleri, biçim - zemin, sıfır düzlemi ve zamana faktörüne bağlı olarak ortaya konmuştur. Bölüm sonuda üzerinde durulan nokta, negatif mekanın boşluk olarak algılanmasının karşıtlıklara bağlı olduğudur.İkinci bölümde karşıtlıkların algılamadaki yeri yaşam, sanat ve mimarlıktaki örneklere dayanarak farklı seviyelerde ortaya konmuştur. Bu bölümde dikkat çekilen nokta, yaşamda kaçınılmaz, sanatta seçime bağlı olan karşıtlıkların, mimarlıkta bir arada olması ve hayal - gerçek ve dolu - boş karşıtlıklarının kaçınılmazlığıdır. Üçüncü bölümde, boşluk ve mimari boşluk kavramları tanımlanarak, aralarındaki farkın, sınırısızlık ve sınır olduğu açıklanmıştır. Boşluğun, içinde hareket edilebilen tek kavram olduğuna dikkat çekilerek somut ve soyut hareket tanımlamaları yapılmıştır. Mimari boşlukta ise, tek koşulunun sınırlandırılmak olduğu ortaya konarak, somut ve soyut sınır tanımlaması yapılmış, noktanın, çizginin ve kütlenin sınırlayıcı olabileceği ortaya konmuştur. Dördüncü bölümde, boşluk kurgusunun, boşluktan yararlanmaya ya da boşluğu kullanmaya dayandığına dikkat çekilerek, farklı niteliklerdeki iki ve üç boyutlu boşluk kurgusu değerlendirilmiştir. Düzlemdeki boşluk kurgusu yanında, mekandaki üç boyutlu boşluk kurgusu sıfır düzlemine bağlı olarak değerlendirilmiştir. Sıfır düzlemi üzerinde, sıfır düzlemine açık ve sıfır düzlemi altındaki boşluk kurgusunun örneklerle değerlendirilmesi sonucunda, mimari tasarımın, boşluğun kurgusuna dayandığına dikkat çekilmiştir. Beşinci bölümde, çalışmanın soyut karakteri ve konuyu ele alış biçimi açıklanarak, bölümlerde elde edilen bulguların genel bir değerlendirilmesi yapılmış,, Boşluğun mimari tasarımdaki yerine dikkat çekilerek, mekanın boşluğa bağlı varlığı vurgulanmıştır.