Gelişim süreci içinde XIX. yüzyıl ahşap İstanbul evleri ve günümüz koşullarına uyarlanması

Abstract

XI.yüzyıl'da Anadolu'ya göç ederek gelen Türkler; ilk çağlardaki yaşam biçimi ve alışkanlıklarına bağlı olarak, uzun süre yarı göçer ve yerleşik düzeni birarada yaşamışlardır. Bu hayat tarzı içinde şekillenen adet ve davranışlar "Batılılaşma Dönemi" olarak adlandırılan tarihlere kadar gelmiş; bu dönem içinde de kırsal kesimde yaşayan halk arasında devam etmiştir.

Günlük yaşamın hemen hemen tamamının içinde geçtiği odalar ve onların birleşimiyle meydana gelen konut yapıları, geleneksel hayat biçimini en dolaysız biçimde ortaya koyan sivil mimarlık örnekleridir. Evlerle birlikte kent dokusu, sokakların yapısı ve şehir içinde dağılımı da bu olguyu yansıtmaktadır.

Anadolu'nun farklı yörelerinde değişik fizik görünümlerle oluşturulmuş konutlar içindeki geleneksel Türk odası, çeşitli bölgelerde değişmez düzen ve elemanlarla karşımıza çıkmaktadır. Bu da geleneksel yaşam biçiminin her yerde aynı olduğunu ve Türk Evi şekillenişinde formdan çok işleve önem verildiğini kanıtlar. Yapı kabuğunda gözlenen farklılık ise, yöreden yöreye değişen iklimsel veriler ve malzemeye bağlı olarak meydana gelmiştir.

Odalar; zeminde yer alan servis hacimlerinden ayrı olarak evin üst katlarında konumlandırılmışlardır. Plan şeması içinde sofayı bir, iki, üç ya da dört yandan kuşatan bu mekanlar, içlerinde oturma, yeme, uyuma hatta yıkanma gibi çok sayıda ve farklı işlevi barındıracak biçimde, birbirinden bağımsız olarak düzenlenmiş ve donatılmıştır. Mekan örgütlenmesinin yanısıra, yatay ve düşey ebatlar da yukarıda sayılan eylemler ile insan boyutları gözönünde bulundurularak oluşturulmuştur.

Geleneksel odada gözlenen bu nitelikler, konut plan şeması ve cephesine de yansımış; toplumsal değerler, yaşam biçimi ile fonksiyonalizmin ön planda tutulmasının yanısıra; iklim şartları, yöresel malzeme ve benzeri veriler en rasyonel biçimde değerlendirilmiştir.