İstanbul metropoliten alanında sanayi yer seçimlerinin irdelenmesi (Örnekler: İkitelli O.K.S.B., Dudullu O.S.B., Çerkezköy O.S.B.)

Abstract

Kentlerin oluşumu ve günümüze kadar geçirdiği evrim, bir bakıma, insanlık tarihini yansıtır bir gelişim sürecidir. Tarımın başlaması insanların belli bir yerde yoğunlaşmasını sağlarken, artı ürünün oluşması da kentlerin ortaya çıkışını nedenlemiştir. Kentler köklü dönüşümü Sanayi Devrimi ile yaşamıştır. Sanayi Devrimi ile oluşan "Sanayi kenti"nin evrimleşmesiyle metropoliten kent oluşmuştur.

İstanbul kenti de, bu tarihsel süreçe koşut olarak gelişmiştir. Ancak, İstanbul'un metropolitenleşme sürecine girişi, gelişmiş ülkelerdekilerin aksine, sanayi kenti/sanayi toplumu evrimini yaşamakta olan bir kentsel yapı üzerinde başlamıştır. Kent 1960'larda girdiği metropolitenleşme sürecine ilişkin aşamalardan geçerek günümüzde-ki "megapol" boyutuna erişmiştir.

Sanayi, kentin gelişimi ve biçimlenişinde temel belirleyicilerden en önemlisidir. Sanayi yer seçimlerinin hem üretimde ekonomiklik, verimlilik ve rantabilitenin sağlanması, hem de kentsel gelişimin sağlıklı yürümesi bakımından önemi vardır.

İstanbul'un makroformunun oluşumunda sanayinin önemli oranda etkinliği olmuştur. Bu çalışma ile, İstanbul Metropoliten Alanında sanayinin gelişiminin kentsel mekanın oluşumu ve biçimlenişine olumlu ya da olumsuz etkilerinin neler olduğu belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun yanında, çok yönlü bir bakış açısıyla ve çeşitli etmenlere bağlı olarak yer seçimi yapılmasına dönük bir sanayi yer seçimi modeli geliştirilmiş ve İkitelli Organize Küçük Sanayi Bölgesi, Dudullu Organize Sanayi Bölgesi ile Çerkez-köy Organize Sanayi Bölgesi geliştirilen bu yer seçimi modeline bağlı olarak irdelenmiştir.

Yedi bölümden oluşan bu çalışmanın birinci bölümünde, konunun ele alınışı, konuya yaklaşım ve yönteme ilişkin düşüncelerin ortaya konduğu "giriş" yer almaktadır. İkinci bölümde, kentlerin doğuşundan metropoliten kente varıncaya değin kentsel gelişme; gelişmiş ve azgelişmiş ülkeler bakımından incelenmiştir. Üçüncü bölümde: sanayi kavramı ve sanayinin yapısı çeşitli yönlerden değerlendirilmiş; sanayinin tarihsel