Kentsel mekanların tasarımında psikolojik boyut üzerine bir araştırma ve bir yöntem önerisi

Abstract

Hızlı nüfus artışı ve teknolojik gelişmelerle birlikte bozulmaya başlayan doğal ve yapay çevre dengesi, türlü çevre sorunlarıyla beraber, yaşamanın pek mümkün olmadığı, salt ekonomik kaygılarla tasarlanan ve tasarımcının beğenisini yansıtan, kullanıcı özelliklerinin göz ardı edildiği bunaltıcı tek tip günümüz kentsel mekanlarını ortaya çıkartmıştır.

Fiziksel ve toplumsal çevrenin bir parçası olan birey, beyin ve fizik gücünü insanlığın yararına harcarken; işlevsel özellikleri; yaşam biçimi, istek ve beklentileri doğrultusunda, sosyal ve psikolojik gereksinimlerine yanıt verebilecek nitelikte kentsel mekanlarda, yeniden üretim sürecine hazırlanmalıdır. Bu da gerek içerdiği donatılar, duyulan estetik kaygısı gerekse de kullanıcıları ve kültürüyle bütüncül, yeni bir kentsel tasarım anlayışıyla mümkündür.

Günümüzde hiç de önemsenmediğini gördüğümüz bu tür kentsel mekanların kullanıcıların istek ve beğenileri doğrultusunda amaçlarına daha uygun tasarlanabilmesi, ortaya koymaya çalıştığımız yöntemle gerçekleşebilecektir.

Çalışma kapsamında; çevre insan karşılıklı etkileşiminden hareketle kentsel mekanlarda ortaya çıkan sorunlar, belirli bir düzende irdelenmiş, bu çerçevede ele alınmış mevcut çalışmalardan da yararlanarak, kentsel mekanların tasarım ilkelerini öneri değerlendirme yöntemiyle belirleyen, örnek olarak da konut dışı alanların tasarım ölçütlerini ortaya koyacak, yasayla da desteklenecek bir model önerilmiştir.

Üç bölümden oluşan çalışmanın giriş kısmında; günümüz kentsel mekanların sorunsalı bağlamında araştırma konusunun yeri ve önemi üzerinde durulmuş, amaç ve hedefler saptanmış, araştırmanın kapsamı açıklanarak, yöntem stratejiler ve taktikler belirlenmiştir.

-Giriş bölümünde; insan çevre etkileşiminin getirdiği ve metodoloji ile ilgili temel kuramlara psikolojik yaklaşımda yer verilme gereği duyulmuş, algılama bilme değerlendirme süreci, kentsel imaj ve kimlik, mahremiyet ve ona bağlı alansal davranış ve sosyal etkileşim alanları üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde; kentsel mekan ve onu oluşturan ögelerin belirlediği kentsel mekan algısı tanımlanarak kentsel mekanların biçimlenmesinde fiziksel ögelerin, hedeflediğimiz görsel etkisi ve ona bağlı olarak bireyde oluşan duygular, mevcut çalışmalardan da yararlanarak, yeniden yorumlanmıştır. Kentsel mekanın araştırma kapsamında biçimsellik nedeniyle tasarımcıları en çok ilgilendiren mekan ögelerinden; biçim, renk, doku, äçek ve orana Gestalt algı ilkeleri çerçevesinde ve bireylerle olan duygusal etkileşim bağlamında açıklık getirilmeye çalışılmıştır.

Önceki bölümlerde ortaya konan teorik çalışmanın uygulaması olan ikinci bölümde; kentsel mekanlardan konut alanları üzerinde güncel örnek olan Ataköy 9-10 kısımda örnekleme gerçekleştirilmiştir. Genelde tüm kentsel mekanlarda uygulanabilir olan ve tasarım ilkelerine yeni boyut getiren bu yaklaşım çerçevesinde, gerçekleştirilen anket ve gözlem sonuçlarının değerlendirilmesi yapılarak, gelecek tasarımlara veri hazırlanırken, uygulama alanlarında bu veriler çerçevesinde yeni düzenlemelere gidilebileceği ortaya konmaktadır.

Üçüncü bölümde ise; bir durum değerlendirmesi yapılarak, kentsel mekanların tasarım ilke ve ölçütlerini belirleyen yöntemle sosyo psikolojik boyutu akılcı biçimde getirmeyi sağlayıcı model önerisinde bulunulmaktadır.