Doğal taş kargir yapılarda taş ayrışmasının nedenleri ve maktralı kalkerler üzerinde korumaya yönelik bir araştırma

Abstract

Tez konusu olarak incelenen doğal taş yapılardaki taş ayrışması, yapının tahribindeki en önemli faktörlerden biridir.

Zira taş yapılar ve anıtlar hızla orijinal yüzlerinden bir şeyler kaybetmektedir. Endüstrileşmenin en büyük sorunlarından biri olan hava kirliliği yüzyılımızda yapıları her geçen gün biraz daha fazla tehdit etmektedir.

Ülkemizde taş koruma sadece bozulanın yerine yenisi konarak yapılmaktadır. Taş ayrışmasına karşı önlemler sınırlıdır. Bu yapılar her onarım sonunda orijinalliklerinden pek çok şey kaybetmektedirler.

Taş koruma çalışmalarının yapılması, laboratuvar araştırmaları paralelinde ve araştırma bilincinin yaratılması bu çalışmanın hareket noktası olmuştur.

Çalışma altı bölümden oluşmaktadır;

Birinci bölümde araştırma konusu tanıtılmakta ve çalışmanın amacı açıklanmaktadır.

İkinci bölümde doğal taş yapıların tarihsel gelişimi ve geleneksel strüktürlerde taş kullanımı anlatılmaktadır.

Üçüncü bölümde, yapıda taş ayrışmasının nedenleri ile bu konuda yapılan çalışmalar özetlenmektedir. Bu bölümde su etkileri ile ayrışma, biyolojik etkilerle ayrışma, ısısal etkilerle ayrışma ve atmosfer etkileri ile ayrışma biçimleri açıklanarak, oluşan hasar biçimleri tanıtılmaktadır.

Dördüncü bölümde doğal taşların korunması amacıyla kullanılacak koruma maddelerinin özellikleri, seçim esasları açıklanarak koruma prensipleri anlatılmaktadır. Ayrıca mermer ve kalkerlerde mekanik temizleme ile taşların aşınma miktarları belirlenmiştir.

Beşinci bölümde ise maktralı kalkerlerde korumaya yönelik bir dizi araştırma açıklanmaktadır. Eski taş ocakları civarından temin edilen numunelerin fiziksel ve mekanik özellikleri belirlenmiş daha sonra bu numunelerden bir kısmına koruma maddesi sürülmüş, diğerlerine ise koruma maddesi sürülmeden hızlandırılmış, ayrışma deneylerine tabi tutulmuştur. Hızlandırılmış ayrışma deneyleri donma etkisine ve tuz etkisine dayanıklılığın belirlenebilmesi amacı ile yapılmıştır. Sonuçta koruyucu sürülmüş ve sürülmemiş taşlarda ayrışma zamana bağlı olarak gözlenmiş ve fiziko-mekanik özelliklerle ilişki kurularak, koruyucunun etkisi araştırılmıştır.

Ayrıca maktralı kalkerlerin koruma maddesi kabulü değişik şekillerde incelenmiştir.

Altıncı bölümde ise yapılan sodyum sülfat kristalizasyon deneyleri ile maktralı kalkerlerde gözlenen ayrışma devrelerinde yapılabilecek koruma çalışmaları özetlenmiştir.