Türk resim sanatında hayvan sembolizmi

Abstract

Türk Resim Sanatı'nda Hayvan Sembolizmi, Türk Sanatı'nı da Hayvan Sembolizmi konusunun bir parçasıdır. Bu nedenle çalışma konumuzu teşkil eden sınırlandırılmış alan için meydana getirilen sistem ve buna uygun olarak kullanılan yöntem, Türk Sanatı 'nda Hayvan Sembolizmi geneli için de ge çerlidir. Yapılan araştırmalar sırasında elde edilen materyal lerden, özellikle at, kartal, kurt, koç ve koyun gibi hay vanların birer milli sembol haline geldikleri anlaşılmakta dır. Arslan, Simurg,Garuda, Ejderha gibi mitolojik olan veya olmayan bir kısım hayvanlar ise, büyük oranda yabancı kökenlidirler. Bununla birlikte bu hayvanlar birer sembol o- larak Türk Resim Sanatı'nda yer almıştır. Hayvanların sembolik anlamları İslamiyet'ten önceki devirlerde, Bozkır Kültürü ile yerleşik kültür devreleri arasında bazı değişikliklere uğramıştır. Ancak asıl büyük de ğişiklik îslâmiyetten sonra ve yavaş yavaş gerçekleşmiştir. Bununla beraber eski hayvan sembolleri tamamıyle ortadan kalkmamış, çeşitli îslâmiyetten önceki inançlar için söz konusu olduğu gibi, îslâmiyetten sonra da kısmen devam etmiş- ? tir. Özellikle îslâmiyetten evvelki devirlerde hayvan sem bollerinin oluşması dini, kozmolojik, mitolojik vs. tasavvur ları ifade etmek amacıyla ve bu tasavvurların yardımıyla gerçekleşmiştir. Bu nedenle çeşitli tekniklerle çeşitli yü- 94.Jzeyler üzerine yapılmış resimler veya daha genel olarak sanat eserlerindeki hayvan tasvirleri söz konusu edildiğin de, dolayısıyla Türk toplumunun dini, kozmolojik, mitolojik tasavvurları da ifade ediliyor demektir.. Böylece ele aldığımız hayvan sembolleri îslâmiyetten evvelki devrede Gök, Yer, Su, Atalar tasavvurlarıyla alakalı olmuştur. Aynı semboller Taoızm, Manihaizm ve Ludizm'i ka bul eden çeşitli Türk topluluklarında yeni inançların getir diği sembollerle birleşmiştir. Aynı durum kısmen Îslâmiyet ten sonra da söz konusu olmuştur. Ancak İslâmi kamuoyunun tasvir yasağı uygulaması nedeniyle bu semboller, îslâmiye- te uygun olmayan anlamlarından arındırılmıştır. Gerek îslâmiyetten evvelki çeşitli dönemlerde gerekse Îslâmiyetten sonraki Türk Sanatı devirlerinde, hayvanlar yaygın bir şekilde, güç, kuvve t, kudret, hükümdarlık, taht sem bolü olarak kullanılmışlardır. Arslan, kaplan, kurt vb. hayvan ların söz konusu olduğu bu sembolizm yanında, pek çok hay van da refah, iyi haber, bolluk, bereket ve iyi yönetimin sem bolü olmuştur. Bu hayvanların bazıları aynı zamanda çeşit li ilahların ;,;ahsi sembolü olduğu gibi, bir kısmı da astro lojik semboller olarak kullanılmışlardır.