Türk Hat Sanatında Şeyh Hamdullah ve Ahmet Karahisari ekolleri

Abstract

İnsanlık tarihinde kültür ve medeniyetin birikimi, gelişmesi, varlığını koruması hiç şüphe yokki yazıya borçludur. Yazı icat edilmiş olmasaydı, okuma yazma olmasaydı, insanın yüzyıllar boyunca kazandığı bilgi, tecrübe, tarih gelecek nesillere aktarılamayacaktı.

Medeniyette olduğu gibi kültür ve sanattada yaratıcı olan Türkler, güzel sanatlar içerisinde önemli bir yeri olan hat sanatını alarak tekamül zirvesine çıkarmışlardır. Şerefli ve büyük bir geçmişe sahip olan Türk medeniyeti, İslâm medeniyeti ile birleşince bu medeniyetin bütün kollarında olduğu gibi tezyini sanatlarda da büyük bir gelişme ve ilerleme olmuştur. Özellikle hat sanatı büyük bir gelişme ve incelikle tekamül etmiş ve müslüman milletlerin müşterek kültürü olan bu yazıyı Türk sanatkârları milli bir sanat haline getirmiş ve Türklerin elinde bu yazı sadeliğini kazanmış ve mükemmel bir şekil almıştır. Öyleki Türklerin yazı sanatındaki bu başarısı (Kuran Mekke'de indi, Mısır'da okundu, İstanbul'da yazıldı.) dedirtmiştir.

Yüzyıllar boyunca çeşitli ekoller meydana getirip büyük hat sanatkârları yetiştirerek günümüzde hayranlıkla seyredilen binlerce şâheserler meydana getirmiş olan bu sanatı, günümüzde Batılı sanat eleştirmenleri üzerinde önemle durulması gereken bir resim sanatı olarak kabul ediyorlar. Büyük bir hat sanatçısı tarafından yapılmış olan nefis bir kompozisyon gördüğü zaman hayranlığını gizleyemeyerek "İşte resim" diye bağırmaktan kendini alamayan Picasso, okumasını bilmediğine ve müslüman olmadığına göre bu yazının taşıdığı soyut güzellikten başkasına, nesine hayran olabilirdi.

Geleneğe bağlı Türk ve İslâm sanatlarımıza yönelen ilginin gittikçe artması, Şeyh Hamdullah'dan Emin Barın'a kadar tam beşyüzyıla yakın Osmanlı Türk'ünün emeği göznuru ile yoğrulmuş, biçimlenmiş ve özbeöz bir Türk sanatı haline gelmiş olan hat sanatımızda bütün canlılığı ile sanat severlerimizin ve meraklı gençlerimizin gündemine gelmeye başlamıştır.

II. Bayezid'in Şeyh Hamdullah'ı İstanbul'a getirtmesi hat sanatında yeni bir ekolün doğmasına sebep olmuştur. Padişahın kendi yazı kolleksiyonunu ve elindeki Yâkut yazılarını Şeyh Hamdullah'a vererek: "Acaba kendimize has bir yazı üslûbu meydana getirmek mümkünmüdür"? diye dileğini bildirmesi üzerine, Şeyh Hamdullah, Yâkut'un altı çeşit yazı üzerinde yaptığı incelemeler ve çalışmalar sonunda, bunları yeni bir üslûp ve karakterde yazmayı başarmıştır. Hamdullah'ın bu ekolü kitap yazısı olan Nesih yazısının gelişmesini sağlamış ve günümüze kadar bu ekol devam edip gelmiştir.

Yine bu devirde, bu ekole parelel olarak, bambaşka bir üslûp taşıyan yazılarıyla büyük hat ustası Ahmet Karahisari'nin ayrı bir çığır açmış olduğunu görüyoruz. Bu iki hat sanatkârının yaşadığı dönemde, mimari yapılardaki yazıların hemen hemen çoğu Karahisari ve öğrencileri tarafından yazılmıştır.

Yaptığım bu çalışmanın amacı, hat sanatımızın iki dahisi olan Şeyh Hamdullah ile Karahisariyi detaylı bir şekilde incelemek ve bu iki sanatkâr'ın çeşitli müze, kütüphane ve mimari yapılardaki eserlerini inceleyerek bir karşılaştırma yapmak ve uzun bir geçmişe sahip olan hat sanatımıza olan etkilerini ortaya çıkarmaktır.

Bu çalışmamın ileride yapacağım çalışmaların ilk basamağını oluşturmasını ümit ediyor beni böyle bir araştırmaya sevkeden ve benden yardımlarını esirgemeyen Sayın Hocam ve Danışmanım Prof. Kerim Silivrili'ye ve Sayın Hocam Prof. Emin Barın'a en içten teşekkürlerimi sunmayı bir borç biliyorum.