XVI. yüzyıldan XXI. yüzyıla kadar tezhip sanatında kullanılan bitkisel motifler

Abstract

Tezhip uzun ve köklü bir geçmişe sahip eski kitap sanatlanmızdandır. Kur'an-ı Kerimler, dîvanlar gibi el yazması kitaplar, murakkalar ve tuğralar gibi çeşitli güzel yazı örneklerini altın ve boya ile bezeme sanatıdır. Türk tezhip sanatının zenginliği, motif çeşitlerinin bolluğu ve motiflerinin son derece estetik bir yapıya sahip oluşlarından ileri gelmektedir. Tezhip sanatında en çok kullanılan motif çeşitleri bitkisel motiflerdir. Klasik kitap sanatlarının iki önemli tekniği tezhip ve haklardır. Bu tez çalışmasında amaç bitkisel motiflerin tarih içerisinde gelişimini ve çeşitlerini açıklamak, bunların tezhip ve halkâr tekniği ile kullanım alanlarının çeşitliliğini göstermektir. XVI. yüzyılda tezhibin üstün bir seviyeye yükseldiği dönemden, XXI. yüzyıla kadar kullanılan çeşitli bitkisel motifler ve bunların kullanım alanları hakkında kısa bilgiler verilerek, örnekler, resimler, fotoğraflar ve çizimlerle açıklanmaya çalışılmıştır. XVI. yüzyılda tezhip üstün bir seviyeye ulaşmıştır. Bu yüzyılda saz yolu üslûbunun yaratıcısı ŞahKulu, stilize çiçekler ve hançer yaprakların ustasıdır. Yan stilize çiçeklerin yaratıcısı Karamemi'de bu devrin baş ustalanndandır. XVIII. Yüzyıl Osmanlı tezhibinin gerileme dönemidir. Bu yüzyıl sonlarında ve XIX. Yüzyılda barok, rokoko üslûbu çiçek motifleri kullanılmıştır. Günümüzün tezhip sanatçıları kendi tarzlarını oluşturarak ve her dönemin motiflerinden uygun gördüklerini kullanarak klasik tezhip sanatını sürdürmeye çalışmaktadırlar. Tezhip sanatında kullanılan bitkisel kökenli motifler tahmin edilemeyecek kadar çok çeşitli ve üzerinde daha geniş araştırmalar yapılması gereken bir konudur. Bu motiflerin kullanım alanlarının genişliği de tezhip sanatında, bitkisel kökenli motiflerin çok önemli olduğunu gösterir.