XIX. Yüzyıl Türk hattatlarından Mustafa Rakım Efendi

Abstract

İslam san'atlarının en seçkin dallarından biri, belki ilki Hat San'atıdır. Türklerde bu san'ata sahip çıkmışlar ve gelişmesinde önemli adımlar atmışlardır. Geçen 600 yıl için de Yakut El Mustasimi ile, Şeyh Hamdullah ile 16. yüzyılda zirveye ulaşan, Ahmet karahisari'nin yenilikleriyle hareketlenen, Hafız Osman'ın nesih yazıdaki başarısıyla, Mustafa Rakım Efendi'nin celi yazıdaki başarısı birleşince Hat San'atımız tarihinde en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Daha sonra talik yazının devreye girmesiyle Esad Yesarî de bu kervana katılarak gelecek yüzyıllarımıza yeni san'atçılar yetiştirmeye başlamışlardır.

Yakın yüzyılımızdaki bu san'atçılar Ahmet Kamil Akdile, Mustafa Halim Özyazıcı, Mustafa Rakım Efendinin yolunda, kazasker Mustafa İzzet tarzında yazdığı Kuran-ı Kerimlerle Hasan Rıza Efendi değerli hattatlarımızdandır.

Son devrin büyük hattatları ise Hamit Aytaç Halim Özyazcı, Beşiktaşlı Hacı Nuri Efendi, Necmeddin Okyay, Mahmut Öncü, Hasan Çelebi, Ali Alpaslan klâsik sanatımızı sürdürmüşler ve ardından yetişen, genç elemanlar sahip çıkmaktadırlar.

Sanatımıza çağdaş boyutlar ulaştırmak isteyen Rahmetli hocam sayın Prof. Emin Barın bu konuda hayli başarılı olmuştur. Gerek yurt içinde, gerekse yurt dışında Türk yazı sanatını en iyi şekilde tanıtarak büyük başarılar elde etmiştir.

Rahmetli hocam Prof. Emin Barın'ın, Mustafa Rakım Efendi hakkında vermiş olduğu araştırmayla bu büyük hattatı İstanbul ilinin muhtelif semtlerinde taş üzerindeki eserlerini ve müzelerimizdeki yazma eserlerini inceleyerek başlamış olduğum araştırmam, kimi zaman eserleri yerinde görerek kimi zaman yerinde bulamayıp, kimi zamanda röprodüksiyonlarla tamamlamaya çalıştım.

XIX. yüzyılın değerli hattatı olan Mustafa Rakım Efendi celî yazıya ölçü bağımsızlığı ile getirdiği yeni bir anlayış hat sanatımıza ve hatlar arasında bir hayli hız kazandırmıştır. Mustafa Rakım Efendi celi yazıda yaptığı yenilikle kalmamış tarih boyunca şekilden şekile girmiş Osmanlı Tuğrasına da son şeklini vermiştir. Böylece Mustafa Rakım açtığı çığırla hat tarihinde adından Rakım öncesi ve rakım sonra olarak bahsettirmiş.

Çalışmaların sırasında ilk destek gördüğüm kıymetli hocam Prof. Emin Barın'a, yardımlarını esirgemeyen sayın hocam Prof. Kerim Silivrili'ye ve bana tahsil hayatım boyunca destek olmuş hocam Mahmut Öncüye, fotoğraf çekimlerinde emeği geçen Topkapı Sarayı müzesi, kütüphane görevlilerine, konuyla ilgili fotoğraf ve bilgi yardımında bulunan Arş. görevlisi sayın Hüseyin Gündüz'e ve bana bu konuda yardımcı olan tüm kişi ve kuruluşlara teşekkürlerimi borç bilirim.