Kütahya seramiklerinde komposizyon: 19. yüzyılın ikinci yarısı - 20. yüzyılın ilk yarısı

Abstract

14. yüzyıldan itibaren Kütahya'da çini ve seramik üretimi yapıldığı bilinmektedir. 15. ve 16. Yüzyılda İznik çini ve seramik üretiminde en önemli merkezdir. Kütahya'da bu merkezi destekler tarzda üretimin varlığı yapılan kazılar sonucunda anlaşılmıştır. 17.yüzyılda İznik'de üretimin durması nedeni ile Kütahya bu konudaki tek merkez haline gelir. 18.yüzyıl özgün Kütahya tarzının geliştiği dönemdir. 19.yüzyılın ilk yarısında duraklayan üretim 19.yüzyılın ikinci yarısından itibaren canlanır. Araştırma konumuzu içeren bu dönemde üretilen seramiklerin, desenlerinde tasarım ilkelerinden yararlanıldığından söz etmek oldukça güçtür. Daha çok kopya etmek ve birkaç iyi örneğin en çok beğenilen taraflarını almak şeklinde eklektik bir desen anlayışı hakimdir. Kompozisyonlar titizlikle incelendiğinde özellikle İznik seramik ve çinilerinden etkilenildiğini bazılarında ise 18.yüzyıl Kütahya seramiklerinin izlerini görmekteyiz. Ayrıca mahalli etkiler taşıyan kompozisyonlardan dokuma sanatından esinlenerek üretim yapılmıştır. İznik çini ve seramiklerinden etkilenilerek üretilen örneklerin İznik çini desenleri ile bağlantılı ve İznik seramik desenleri ile bağlantılı örnekler olarak iki başlık altında incelenmiştir. Aynı grup içinde üzüm bezemeli ve balık pulu fonlu bezemeli örneklerde yer alır. 1 8. yüzyıl Kütahya seramiklerinden etkilenilerek üretilen örneklerde ise daha çok naif çiçekler, yapraklar ve noktalamalarla yapılan renklendirmeler etkilidir. Mahalli etkili örnekler, özgün Kütahya tiplerini oluşturmaktadır. Bu kompozisyonlar geometrik geçmeli, kıvrık dal geçmeli, yazılı ve Kütahya dönem karekteri taşıyan diğer örnekler olarak gruplandırılmıştır. Kompozisyon özelliklerini incelediğimiz örneklerin büyük çoğunluğunda maliyetin düşürülme kaygısı ve özensiz işçilik gibi etkenler üretimin kalitesini düşürmüştür. ANAHTAR KELİMELER: Kütahya, İznik, Kompozisyon, Seramik, Üretim