İlhan Usmanbaş ve Cengiz Tanç’ ın orkestra yapıtlarında tını özellikleri

Abstract

Bu tezde Cumhuriyet dönemi Türk bestecilerinden İlhan Usmanbaş (1921) ve Cengiz Tanç'ın (1933-1997) orkestra yapıtlarının tınısal ve dokusal özellikleri incelenecektir. Bu inceleme kapsamında, Usmanbaş'ın Perpetuum Immobile-Perpetuum Mobile'si ve Cengiz Tanç'ın Lyric Concerto'sunun detaylı analizinin yanı sıra, her iki bestecinin seçili diğer orkestra eserlerinin de tınısal özelliklerine değinilecektir. 20. yüzyılın içinde, Avrupa ve Amerika'da değişik kollarda gelişen çağdaş müzik akımları ve kavramları yeni yüzyılın tını kavramını da büyük ölçüde etkilerlen, 20. yüzyılın belirli dönemlerinde, çağdaş müziğin diğer sanatlarla koşut biçimde değişim gösterdiği görülür. Usmanbaş'ın Perpetuum Immobile-Perpetuum Mobile'sindeki sistematik yapı eserin tınısal özelliklerini de büyük ölçüde etkilerken, durağanlık ile devingenlik düşünceleri birarada kullanılıyor. Tanç'ın Lyric Concerto'sunda, ses gruplarının kütlesel biçimde kullanılması ve kütleselliğin değişik parametreler içinde işlenmesiyle, 'kütlesel glissando', 'hareketli kütle', 'dalgasal vibrato' gibi kavramların ortaya çıktığı gözlemlenir. Bu kavramlar doğrultusunda Usmanbaş ve Tanç'ın orkestra yapıtları incelendiğinde, her iki bestecinin özerk stilleri içinde birçok ortak tınısal özelliğin kullanıldığı görülür. Bu tınısal öğelerin işleniş biçimlerindeki farklılıklar ise Usmanbaş ve Tanç'ın stillerindeki özgünlüğün göstergesini oluşturur. İlhan Usmanbaş ve Cengiz Tanç'ın orkestra yapıtlarındaki tınısal ögeler, Türkiye'deki çağdaş çoksesli müziğin yeni kavramlar kazanmasını ve çağdaş Batı müziği paralelinde ilerlemesini sağlayarakyeni nesillerin dayanak noktası rolünü üstlenmektedir.