Türkiye’de kadının üreme sağlığı ve annelik (feminist eleştirel bir yaklaşım)

Abstract

Bu çalışmada, Türkiye'nin kadınlara yönelik üreme sağlığı hizmetleri ve politikaları çeşitli yönlerden irdelenmeye çalışılmıştır. Türkiye'de modernleşme sürecinin, hukuksal, siyasal, ekonomik düzenlemelere etkisi olduğu gibi; annelere yönelik sosyal hizmetlerde de etkisi görülmüştür. Çalışmada, bu nedenle Türkiye'deki üreme sağlığı hizmetlerinin ve tarihsel olarak daha eskiye giden aile planlaması çalışmalarının modernleşme ile olan ilişkisi de vurgulanmıştır. Çalışmada, aynı zamanda, kadınlara yönelik üreme sağlığı hizmetlerinin dünyadaki feminist mücadelelerin tarihi ile olan ilişkisi de tartışılmıştır. Kadının üremedeki rolü nedeniyle bağımlı olduğu ikincil toplumsal konum, feminist düşünce tarihinin temel konulanndandır. Burada, kültürel feminizm geleneğini temsil eden feminist düşünürler ile Simone de Beauvoir ve Shulamith Firestone' un düşüncelerine yer verilmiştir. Doğum kontrolünün bir düşünce ve politika olarak kamusal alana çıkmasında kadınların mücadelelerinin önemli rolü bulunmaktadır. Bu tezde, üreme sağlığı ile ilgili uluslararası sözleşme metinlerine ve Türkiye'deki bununla ilgili yasaların gelişim seyrine önemli bir yer verilmiştir. Bu mücadelelerin bilgisinden yararlanarak, varolan üreme sağlığı hizmet ve politikalarına feminist eleştirel bir bakışla yaklaşmaya çalıştım. Bu çalışmanın diğer ayağını ise Türkiye'de annelikle ilgili sosyal hizmetler oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, İstanbul'da üç ayrı kurumda; Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi, Üsküdar Aile Planlaması ve Çocuk Sağlığı Eğitim Merkezi ve Amerikan Hastanesi'nde gerçekleştirilen odak grup görüşmelerinden elde edilmiştir. Türkiye'de annelikle ilgili sunulan sosyal hizmet uygulamalarından annelerin ne kadar faydalandıkları öğrenilmeye çalışılmıştır. Bu uygulamalara ilişkin eleştiriler ve öneriler de sunulmuştur.