Mekana şiirsel yaklaşımlar ve analizleri

Abstract

Algının sınırsızlığında var olan her sübjektif tanım, mekânın tanımlayıcısına ait öznel ifadelerden oluşmaktadır. Mekân ile ilişkilendirilerek dile getirilen 'şiirsel' kelimesinin özne tarafından açığa çıkan anlamlarının, tanımsal çeşitlilik açısından değerlendirilmeye açık olduğu görülmüştür. Şiirsel olarak tanımlanan mekânların benzersiz, geniş ve değişken anlamları, özne-mekân ilişkilerinin etkisi ile özgün ifadeler bulmaktadır. Bu çalışma, şiirsel yaklaşımla oluşturulan mekânların, şiirsel olarak ifade edilişleriyle ortaya çıkan sübjektif tanımları üzerinden şiirselliğe ve mekânsal kurgularına yöneltilen bir arayış, uslupsal sorgulama ve tespit niteliği taşımaktadır. Araştırma, şiirselliğin özgün ifadeler çerçevesinde, tasarımcı-sanatçıların mekânı değerlendirmeleri üzerinden ele alınmıştır. Şiirsel düşünüşün subjektifliğinde anlamlandırılan mekân, konuya varoluşsal bir bakış ile ele alınmasını gerektirdiğinden, mekânsallaşmanın yaratıcısı ile olan ilişkisine odaklanılarak, mekân ile içsel dünyaya ilişkin etkileşimin bağlantıları kurulmaya çalışılmıştır. Kavramsal, varoluşçu, fenomenolojik yaklaşımlar odağında ve disiplinlerarası değerlendirmeler eşliğinde, şiirsel deneyim üzerinden mekâna yüklenen anlamların ve ilişki biçimlerinin incelendiği araştırmada, sanat-tasarım disiplinleri arasındaki etkileşimlere değinilmiştir. Sanatçı-tasarımcıların mekânı gerçekleştirme yöntemlerine yakınlaşmak, kendi şiirsellik tanımlarını açığa çıkarmış, görünenin arkasında var olan görünmeyen yaratım sürecinin somut dışavurumları ve bu dışavurumların yarattığı zihinsel mekânlar arasındaki bağlantıları sorgulatmaya yöneltmiştir. Araştırmanın ilk bölümünde amaç, kapsam ve yöntem hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; mekânın anlam ve tanımlarına fenomenoloji, sosyoloji, psikoloji, varlık felsefesi, mekân felsefesi gibi kavramlar ile açıklık getirilmiştir. Üçüncü bölümde; Bachelard'ın Mekânın Poetikası odağında şiirselliğe anlayış sağlanmış, şiirsel düşünüş mekânla ilişkilendirilerek incelenmiştir. Duyusal etkileşimlerle, mekânda diyalog yaratımını amaçlayan şiirsel yaklaşımın subjektif olması, analizlerin yaratıcı özne odağında ele alınarak incelenmesini gerektirmiştir. Bu bağlamda, şiirsel deneyimin sanatsal düşünüş biçimiyle paralelliği belirlenmiş, mekân ve sanat arasındaki ilişkilere yer verilmiştir. Mekânı şiirsel niteliğe taşıyan yaklaşımların tespiti doğrultusunda, kavramsal sanatçıların içsel dünyalarına dair dışavurumları örneklendirilerek, şiirsel deneyimin mekânsallaşmış örneklerine ve şiirin mekânsal karşılığına ilişkin analizlere giriş yapılmıştır. Bu örneklerle, içsel alanların, mekânsal kurgulara nasıl büründüğüne dair mekânsal pratikte gerçekleşmiş alternatifler sunularak şiirsel deneyime anlayış sağlanmıştır. Şiirsel mekân kavramı, varoluşsal bir ifade biçimi olan bedensel dışavurum ve performans sanatı ilişkisi ile de değerlendirilerek, alternatif bir disiplin odağında da sorgu oluşturulmaya çalışılmıştır. Bedensel dışavurumlarla aktarım gerçekleştiren sanatçıların içsel diyaloglar ve tinsel arayışları içeren yaklaşımlarının dışsal mekânla yarattıkları etkileşimler üzerinden, beden-mekân ilişkileri gözlemlenerek yorumlamaya gidilmiştir. Dördüncü bölümde; tasarım disiplinindeki sanatsal eğilimlere yer verilmiş, yaklaşımlarını şiirsel olarak tanımlayan veya üçüncü bölümde kurulan bağlantılara paralel yaklaşımları benimseyen tasarımcıların, mekânsal ifadelerinin yaklaşım süreçleri ve ilham kaynakları, gerçekleştirdikleri eser ve yapıtlarının analizi ile değerlendirilmeye alınarak şiirsellik tanımlarına erişilmeye çalışılmıştır. Mekânsal ifadelerinin yansıtılmasındaki düşünsel süreçlerinin; kendilerine özgü yöntemleriyle, mekânsal dışavurumlarına kurgu ve form olarak nasıl yansıdığı araştırılmış; aralarında bağ kurularak, yaklaşımlarındaki ortaklıklar ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Mekânda diyalog yaratma hedefleri ile gerçekleştirdikleri çalışmaları, sanat ve tasarım disiplinleri arasındaki ilişkileri açığa çıkarmış, oluşan tasarım-kuram diyaloglarında tasarlama eyleminin sanatsal bir tutuma dönüştüğü gözlemlenmiştir. Sonuç bölümünde ise; şiirsel mekân örneklerinin ortak noktaları ve farklılıklar belirtilerek, mekânda şiirselliğin genel bir yorumuna gidilmiştir. Mekânı şiirsel niteliğe taşıyan şiirsel düşünüş ve şiirsel deneyimin görsel okumasında erişilen verilerin; özne odağındaki değişkenliği, çeşitliliği, ortaklıkları, farklılıkları, nedenleri ve sonuçları açığa çıkmıştır. Çeşitli örnekler üzerinden senteze gidilerek, mekânların sessiz şiirsel manifestolarına erişme yolları aranmıştır.