Kentsel dirençlilik bağlamında kamusal mekânlara yerelden bakmak : taktiksel şehircilik, İstanbul örneği

Abstract

Günümüz kentlerinin iklim krizi başta olmak üzere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kaldığı veya sebep olduğu birçok küresel sorun; yerel ölçekte kentsel yaşam biçimlerini etkilemekte ve kentsel kırılganlıkları derinleştirmektedir. Karmaşık ve belirsiz bir geleceğe doğru giden kentler için geleneksel planlama ve tasarım yaklaşımları çözüm üretmekte yetersiz kalmakla birlikte yaşanan hızlı değişim ve dönüşüm süreçlerine adapte olabilmek ve kentsel kırılganlıklara karşı çözüm üretebilmek için kentsel dirençlilik düşüncesi ön plana çıkmaktadır. Kentler, dirençlilik düşüncesi çerçevesinde esneklik, uyum sağlama, yetkinlik, dönüştürülebilirlik gibi literatürde öne çıkan kavramlarla ilişkili olarak kapasite oluşturmaya ve bunu oluşturmayı sağlayacak araçların geliştirilmesine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle kentlerin önemli yapılı çevre bileşenlerinden olan kamusal mekanlara da dirençlilik düşüncesi çerçevesinde yaklaşmak gerekmektedir. Yerel düzeyde geliştirilen ortak bir süreç ile kamusal mekanlar yaratmanın hem toplumsal hem de ekolojik olarak yenilikçi ve dönüştürücü bir etkisi bulunmaktadır. Bu çalışmada; kısa süreli, esnek ve uygun maliyetli mekansal müdaheleler ile çalışan taktiksel şehircilik yaklaşımı, kamusal mekanların ve dolayısıyla kentlerin dirençliliğine katkıda bulunan bir araç olarak sunulmaktadır. Taktiksel şehircilik yaklaşımları, sivil toplum kuruluşları, yerel halk ve yerel yönetimler ile ortak bir süreç yönetmek ve kapsayıcı olma fırsatı sağlamanın yanı sıra hızlı uygulamalar ile kalıcı çözümler konusunda kanıtlayıcı bir nitelik de sunmaktadır. Aynı zamanda değişen ihtiyaçlara uyum sağlama ve esnek mekan kullanımı konusunda olanak tanımaktadır. Çalışma kapsamında dünyada birçok farklı yerel probleme uyum sağlayacak şekilde geliştirilen proje örnekleri incelenmiştir. Yapılan literatür araştırmaları ve örnek incelemeleri doğrultusunda kamusal mekanları dirençlilik bağlamında ele almak için ölçütler belirlenmiştir. Belirlenen bu ölçütler İstanbul örneği üzerinden test edilmiştir. İstanbul'da henüz kendisini taktiksel şehircilik olarak nitelendiren proje oldukça az olmasına karşın kamusal mekan üretimi konusunda taktiksel şehircilik yaklaşımları ile ortak ilkeler barındıran projeler bulunmaktadır. Bu nedenle çalışmada İstanbul'da uygulanmış olan farklı yerel bağlamlara sahip ve taktiksel şehircilik yaklaşımı ilkeleri ile benzerlik gösteren Kuzguncuk Bostanı, Kalamış Parkı ve Zümrütevler Meydanı üzerinden taktiksel şehircilik yaklaşımlarının kamusal mekan üretme konusundaki dirençlilik olanakları tartışılmıştır.