Türkiye konut üretiminde bir rol model olarak Türkiye Emlak (Kredi) Bankası, toplu konut mimarisi ve tipolojisi, 1926-2001

Abstract

Türkiye konut üretiminde TOKİ ve sermaye grupları egemen olmadan önce, bu alandaki ilk aktör olarak kurulan ve yaklaşık 70 sene bu alanda rol model olarak yer alan Emlak Bankası bu çalışmanın araştırma nesnesi olarak seçilmiştir. Emlak Bankası'nın 1926'dan 2001'e kadar tüm sürecindeki konut projeleri incelendiğinde, ülkenin yaşadığı her eşik noktasında Banka'nın konut projelerinde yeni bir deneysel konut tipi ortaya koyduğu ve projeleri aracılığıyla konut mimarisi, planlama ilkeleri ve kentsel yerleşim alanlarının geliştirilmesinde diğer üreticiler için örnek ve yol gösterici olmayı hedeflediği görülmüştür. Bu bakış açısıyla öncelikle ülkenin ekonomik, politik, toplumsal ve mimari gelişiminin dönemlerine koşut olarak bir tarihsel dönemlendirme yapılarak çalışma geliştirilmiştir. Banka'nın konut politikaları ile ilişkisi ele alınmış, amaçlarına ve amaçlarının değişimine bakılmıştır. Böylece, mimari projelerinin bağlamını anlamak için politik bir altlık sağlanmıştır. Ardından, Banka'nın konut üretimi bu tarihsel eşik noktalarındaki deneysel üretimlerine göre gruplanarak gerek yer seçimi gerek konut tipolojileri gerek mimari dilleri ve elbette mülk edinme koşullarının analizleri yapılmıştır. Bu bütüncül karşılaştırma sonucunda, Banka'nın tüm süreçte devletin egemen ideolojilerinden etkilenerek çalışmalarını sürdürdüğü ve yazılı amaçları dışında nesnesi konut olan bir araştırma geliştirme merkezi gibi rol oynadığı ve üretimini yaptığı konut projeleri aracılığıyla çağdaş konut mimarisini ülke geneline yaygınlaştırmaya ve öğretmeye çalışan bir rol model kurum olarak görev yaptığı ortaya çıkmıştır. Sonuç olarak, devlet aktörü olarak Emlak Bankası'nın konut üretimi ve konut mimarisindeki rol ve etkisini araştıran bu tez çalışması kapsamında Emlak Bankası'nın bir devlet aktörü olarak konut sorununu tümden çözücü bir araç olarak değil, bu alanda, bireysel girişimler olan özel sektöre ve ilerleyen yıllarda büyüyerek holdingleşen yatırımcı özel sektöre, konut örgütlerine ve diğer kamu kurumlarına, bir deney ve örnek oluşturacak çeşitli konut tiplerinin gerek üretim gerekse finansman modellerini geliştirmek ve test etmek aracıyla kurulduğu ve görevlendirildiği tezi ortaya konmuştur.