19. Yüzyılın İkinci Yarısından Günümüze Galata/Karaköy’de Kent Morfolojisi ve Yapı Türlerinin İncelenmesi

Abstract

Bu çalışmada, 19.yüzyılın ikinci yarısından günümüze kadar olan süreçte İstanbul’un en eski yerleşim bölgelerinden olan Galata’da sur içi alanda Karaköy ile Tophane arasındaki bölümde kentsel morfoloji bağlamında gerçekleşen değişiklikler araştırılmış, dönemin siyasal ve sosyal dinamiklerinin kentsel ve mimari ölçekte formlar üzerindeki etkisi incelenmiş, bölgenin kentsel dokusunda yer alan yapı türleri ve kullanım biçimleri araştırılmıştır. Çalışmada dönüşümün mekânsal boyutları öncelikli olarak ele alınmış bu duruma temel oluşturan idari, sosyal ve kültürel yapıya sınırlı ölçüde değinilmiş bazı temel değişimler aktarılarak yetinilmiştir.

Çalışmanın amacı mekânsal hafızanın çoğunlukla silinmiş olduğu ve günümüzde de yapısal ve sosyal olarak hızla dönüşen bölgenin geçirdiği mekânsal aşamaları ve kullanım biçimlerini belgeleyerek bilgi üretmek ve bugünkü dönüşümün muhasebesinin yapılmasına ve gelişimine katkıda bulunmaktır.

Karaköy 1830lardan itibaren idari, mekânsal ve sosyal anlamda modernleşmenin etkilerinin görüldüğü, finans ve ticaret hacminin gittikçe genişlediği bir merkez niteliğindedir. Surların yıkılması, yolların genişletilmesi ve yeni yapı adalarının oluşturulması, Karaköy Meydanı’nın genişletilmesi, rıhtımın yapılması, Galata Köprüsü’nün yenilenmesi, bu dönemde 6. Daire Belediyesi’nin idaresinde kentin modernleşmesi amacı ile yapılan dönüşümlerdir.

1956-59 Menderes imar hareketleri çerçevesinde Karaköy Meydanı, Kemeraltı Caddesi ve Tophane Meydanı’nında birçok tarihi bina yıkılarak genişletilen denize paralel aks, Azapkapı-Tophane ve Boğaz kıyılarını bağlayan kentin ana ulaşım akslarından biri olmuştur. Bölgede bu dönemde sağlıklılaştırma, güzelleştirme amaçlı olarak küçük parsellerin bulunduğu yapı adaları da yıkılmıştır.

Günümüzde Karaköy en eski işlevi olan liman kenti özelliklerini; karşılaşma, değiş tokuş, kısa süreli bulunma alanları olarak geçiş mekânı niteliklerini sürdürmektedir. Ancak 2000’lerin başından itibaren yine liman işlevli mega projelere pazarlanması yaklaşımı morfolojik ve tipolojik dönüşümlere sebep olmaktadır. Soylulaştırma nitelikli dönüşümler (turizm, yeme içme mekânları, tasarım atölyeleri, galeriler vb.) çevrenin fiziksel yapısı ile birlikte sosyal yapısında da değişime neden olmaktadır.