Homeros’tan Platon’a “Daimōn” (δαίμων) ve Daimōn’un “özbilinç” ile ilişkisi

Abstract

Bu çalışma, Homeros’tan Platon’a Daímōn sözcüğünün kullanımını ve Sokrates’in Daimónion’u ile modern bir mefhum olan Özbilinç’in ilişkisini incelemek amacıyla yazılmıştır. Hegel, Felsefe Tarihi’nde “düşünce üzerine düşünmenin” Sokrates ile başladığını ve Daimónion’un Sokrates’in Bilinç’inde olduğunu söylemektedir. Daimónion’unun atıf yaptığı Daímōn sözcüğünün Platon-Sokrates öncesi kullanımlarına yapacağımız okuma, sözcüğün zihin ile olan bağlantısını vurgulayacak olması bakımından, Daimónion’u Özbilinç ile ilişkilendirmede bu çalışma için faydalı olacaktır. Günümüze ulaşan en eski yazılı kaynaklardan olan Homeros Destanları’ından Platon-Sokrates’e kadar olan süreçte Daímōn’un Theós, Moîra ve Psūkhḗ bağlamlarında kullanıldığı görülmektedir. Bu sebeple ilk bölümde Theós bağlamındaki kullanım için Homeros Destanları, Derveni Elyazmaları, Pythagoras, Empedokles; Moîra bağlamındaki kullanım için Euripides ve Herakleitos; Psūkhḗ bağlamındaki kullanım için ise Hesiodos, Thales, Pythagoras ve Leukippos/ Demokritos incelenecektir. İkinci bölümde öncelikle Platon-Sokrates’deki Daímōn kullanımları incelenecektir çünkü Sokrates’in Daimónion’un atıf yaptığı Daímōn’un hüviyetinin bu metinlerde olduğunu düşünülmektedir. Platon’da Daímōn, kişiden bağımsız münferit bir rehber Ruh veya kişinin Ruh’unun en yüksek parçası olarak görüldüğünden, Platon’un Ruh anlayışının zihinsel kapasiteyle olan bağlantısını vurgulamak Özbilinç ile olan ilişkilendirmede önemli bir bağlantısı noktası olacaktır. Daha sonra Platon- Sokrates’in Daimónion’un ayırt edici temel özellikleri ortaya konacaktır. Üçüncü bölümde ise Daimónion ile ilişkisini inceleyeceğimiz Özbilinç kavramının doğuşuyla ilgili kısa bir tarihçe verilerek onun zihinsel fonksiyon bağlamında temel özellikleri vurgulanacak; bunun için Platon, Aristoteles, Descartes, Locke, Hume ve Kant çizgisi izlenecektir. Daha sonra Özbilinç’e atfedilen özellikler ile Daimónion’a atfedilen özellikler karşılaştırılıp aralarındaki ilişki ortaya konmaya çalışılacaktır.