Whitehead’in organizma felsefesi ve felsefi arkaplanı

Abstract

Alfred North Whitehead (1861-1947) İngiliz matematikçi ve filozoftur. Fizikte görelilik ve kuantum teorilerinin ortaya çıkmaya başladığı tarihlerde çalışmalarını sürdürdüğü ve bu teoriler Whitehead’in hâkim olduğu matematiksel bir dille ortaya koyulduğu için bilimde ortaya çıkan yenilikleri o jenerasyon içerisinde anlayıp yorumlayabilen sayılı isimden biri olmuştur. Whitehead bu gibi yeniliklerin sadece bir yorumunu yapmakla kalmamış fakat aynı zamanda Batı’daki doğaya dair genel anlayışı bu teorilerin çeşitli sonuçlarına göre güncellemeye imkân sağlayacak bir sistem oluşturmuştur. Bu açıdan Whitehead’in felsefesi kendisinden önceki felsefi düşüncelerin ve doğaya dair anlayışların eleştirisini içerir. Bu eleştirileri doğaya dair kapsamlı bir metafiziksel ontoloji kurmak için kullanmıştır. Fakat felsefe içerisinde metafizik ve ontoloji kavramları geri planda kaldığı için Whitehead’in felsefesi de hak ettiği ilgiyi görmemiştir. Bu çalışmada Whitehead’in felsefesini ortaya koyarken kullandığı kavramlar ve bu kavramların nasıl dönüştüğü incelenmiş ve felsefesindeki bu dönüşüm uyarınca Whitehead’in doğaya dair düşüncelerine paralellikleri olduğunu göstermeye çalıştığım çeşitli modeller ele alınmıştır. Buna göre Whitehead’in metafiziksel sisteminin en kapsamlı hali olan Process and Reality çalışmasında ortaya koyulmuş tartışmalar düşünce tarihiyle bağlantılı olarak incelenmiştir. Daha sonra Whitehead’in kullandığı kavramlarda yaşanan değişim üzerinden son dönem çalışmalarındaki tartışmaları vurgulanmıştır. Bununla birlikte indirgemecilik karşısında kaos teorisinin genel hatları Whitehead’in aklındaki doğayı yansıtabilecek bir düşünce sistemi olarak incelenmiştir. Bunun bir sonucu olarak başka disiplinler ya da tartışmalar üzerinden benzer bir düşünce hattında ilerlemiş çeşitli düşünürlerin Whitehead’le olan felsefi yakınlıkları önerilmiştir.